เนื้อหาพิเศษสำหรับบุคลากรทางการแพทย์และนักศึกษา

English

การรักษาผู้ป่วยโรคอ้วนและโรคเบาหวานด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด

Diabetes

29/08/2025

บทบาทของรูปแบบการดําเนินชีวิตและโภชนาการในโรคเบาหวาน

อาหารลดน้ำหนักและโปรแกรมการออกกําลังกายมีประสิทธิภาพในการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด (ILI) ในโรคอ้วนและในโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (T2D) ดังที่ได้แสดงไว้ในรูปที่ 1 คำแนะนำทางคลินิกจากสมาคมการแพทย์ชั้นนำทั้งหมด เช่น องค์กรโรคเบาหวานแห่งแคนาดา (Diabetes Canada) สมาคมโรคเบาหวานแห่งสหรัฐอเมริกา (American Diabetes Association) องค์กรโรคอ้วนแห่งแคนาดา (Obesity Canada) และสมาคมโรคหัวใจแห่งยุโรป (European Society of Cardiology) เน้นย้ำว่ารูปแบบการดําเนินชีวิตและโภชนาการคือหัวใจสําคัญในการจัดการโรคเบาหวาน^1-6

รูปที่ 1 คําแนะนําทางคลินิกจากชุมชนการแพทย์ชั้นนำด้านโรคเบาหวานเกี่ยวกับบทบาทของรูปแบบการดำเนินชีวิตและโภชนาการในการจัดการโรคเบาหวาน — **รูปที่ 1** คําแนะนําทางคลินิกจากชุมชนการแพทย์ชั้นนำด้านโรคเบาหวานเกี่ยวกับบทบาทของรูปแบบการดำเนินชีวิตและโภชนาการในการจัดการโรคเบาหวาน^1-6

การให้ความรู้ด้านโภชนาการสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน

เมื่อเปรียบระหว่างการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวานเพียงอย่างเดียวกับการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด เกิดผลลัพธ์ในการบำบัดผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างไร ในปัจจุบันการศึกษาวิจัยที่สําคัญสองการศึกษา ได้แก่ การวิจัย Look AHEAD และโปรแกรม Why WAIT ได้ให้ข้อมูลเชิงลึกที่มีประโยชน์ว่าการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวดและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวานสามารถส่งผลต่อการลดน้ำหนักอย่างยั่งยืน การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และผลลัพธ์ด้านระบบหัวใจและหลอดเลือดที่ดีขึ้นในโรคเบาหวานชนิดที่ 2^7-9 ในบทความนี้ เราจะมาดูวิธีการนำการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตมาใช้ในเวชปฏิบัติ โดยอิงจากผลการศึกษาวิจัยที่สำคัญสองโครงการ

รูปแบบการศึกษาวิจัย

รูปแบบของการศึกษาวิจัย Look AHEAD (Action for Health in Diabetes)

การวิจัยนี้ได้ทำการประเมินการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวดเปรียบเทียบกับการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน (diabetes support and education: DSE) ในผู้ใหญ่จํานวน 5,145 รายซึ่งเป็นผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักเกินและผู้ใหญ่ที่เป็นโรคอ้วนและป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ร่วมด้วย โดยมีค่าดัชนีมวลกายมากกว่าหรือเท่ากับ 25 กก./ม.² (มากกว่าหรือเท่ากับ 27 กก./ม.² สําหรับผู้ป่วยที่ใช้อินซูลิน) ผู้เข้าร่วมการวิจัยได้รับการสุ่มเพื่อเข้ากลุ่มการรักษาด้วยการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวดหรือการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน กลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด มุ่งเน้นไปที่การจํากัดแคลอรี (1,200–1,800 กิโลแคลอรี/วัน) รับประทานอาหารทดแทนสำหรับผู้ป่วยเบาหวาน ออกกําลังกายเป็นเวลา 175 นาทีต่อสัปดาห์ และใช้กลยุทธ์ด้านพฤติกรรม โดยมีช่วงเวลาเข้ารับการสนับสนุนแบบรายบุคคลและแบบ กลุ่มบ่อย ๆ ในทางตรงกันข้าม กลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน เข้าร่วมการให้ความรู้แบบกลุ่มประจําปีเพียง 3 ครั้ง โดยไม่มีกลยุทธ์ด้านพฤติกรรมหรือการให้คำแนะนำเฉพาะบุคคล^7,8

การออกแบบโปรแกรม Why WAIT (Weight Achievement and Intensive Treatment)

โปรแกรมนี้ใช้การรักษาโดยการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวดร่วมกับ ทีมสหสาขาวิชาชีพเป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ ในผู้ใหญ่จํานวน 590 รายที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 1 หรือชนิดที่ 2 และมีดัชนีมวลกายระหว่าง 30 ถึง 45 กก./ม.² โปรแกรมนี้มุ่งเน้นไปที่การให้ความรู้แบบกลุ่มเพื่อให้แนวทางในการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิต โปรแกรมอาหารเฉพาะบุคคลที่อิงจากการลดปริมาณแคลอรีที่ได้รับ และการออกกําลังกาย การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและพฤติกรรม ซึ่งรวมถึงการสนับสนุนด้านจิตใจ ก็มีส่วนสําคัญด้วยเช่นกัน⁹

ประเด็นสำคัญจากงานวิจัย LOOK AHEAD และ Why WAIT

ผลการทดลองเหล่านี้วัดการประเมินผลทางคลินิกของอาหารลดน้ำหนักและโปรแกรมการออกกําลังกายอย่างเป็นระบบในการช่วยให้ผู้ป่วยเข้าใกล้เป้าหมายของการหายจากโรคเบาหวานมากยิ่งขึ้น กล่าวคือ การลดระดับ HbA1C ได้อย่างยั่งยืน

การลดน้ำหนัก

การศึกษาวิจัย Look AHEAD ที่ดำเนินการเป็นเวลา 4 ปี:

ดังที่แสดงในรูปที่ 2 ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด ยังคงรักษาน้ำหนักตัวที่ลดลงเฉลี่ย 6.2% ในปีที่ 4 เปรียบเทียบกับ 0.9% ในกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน ⁷

รูปที่ 2 กลุ่ม ILI ยังคงมีน้ำหนักลดลงเฉลี่ยที่ 6.2% ในปีที่ 4 — **รูปที่ 2** กลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด(ILI) ยังคงมีน้ำหนักลดลงเฉลี่ยที่ 6.2% ในปีที่ 4⁷

การวิจัย Look AHEAD ที่ดำเนินการเป็นเวลา 8 ปี

กลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด มีน้ำหนักลดคงที่ที่ 4.7% เทียบกับ 2.1% ในกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด 50.3% มีน้ำหนักตัวลดลงอย่างน้อย 5% ในปีที่ 8 เทียบกับ 35.7% ของผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด 26.9% ยังคง มีน้ำหนักตัวลดลง 10% เทียบกับ 17.2% ในกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน⁸

การศึกษาวิจัย Why WAIT:

ผู้เข้าร่วมการวิจัยมีน้ำหนักลดลงเฉลี่ย 7.9% ในช่วง 12 สัปดาห์ การวิจัยนี้แสดงการลดลงของน้ำหนักที่มีลักษณะคล้ายกันกับการศึกษาวิจัย Look AHEAD ในระยะเวลาที่สั้นกว่า รูปที่ 3 แสดงการเปลี่ยนแปลงของน้ำหนักตัวหลัง 12 สัปดาห์ในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด เมื่อเทียบกับ HbA1C ที่ระดับพื้นฐาน⁹ ดังนี้

ดังที่แสดงในรูปที่ 3 ผู้เข้าร่วมการวิจัยในโปรแกรม Why WAIT ถูกแบ่งชั้นออกเป็นสามกลุ่มตามระดับ HbA1C พื้นฐาน⁹ ดังนี้

กลุ่ม A ระดับ HbA1C ≥9%
กลุ่ม B ระดับ HbA1C 8% ถึง <9%
กลุ่ม C ระดับ HbA1C 6.5% ถึง <8%

รูปที่ 3 โปรแกรม Why WAIT แบ่งชั้นผู้เข้าร่วมการวิจัยออกเป็น 3 กลุ่มตามระดับ A1C พื้นฐาน — **รูปที่ 3** โปรแกรม Why WAIT แบ่งชั้นผู้เข้าร่วมการวิจัยออกเป็น 3 กลุ่มตามระดับ A1C พื้นฐาน⁹

การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

การศึกษาวิจัย Look AHEAD ที่ดำเนินการเป็นเวลา 4 ปี:

ดังที่แสดงในรูปที่ 4 ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด มีการลดลงของ HbA1C (-0.36%) มากกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน (0.09%)⁷

รูปที่ 4 กลุ่ม ILI มีการลดลงของ A1C มากกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่ม DSE — **รูปที่ 4** กลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด (ILI) มีการลดลงของ HbA1C มากกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน (DSE)

การวิจัย Look AHEAD เป็นเวลา 8 ปี

การลดลงของ HbA1C ยังคงมีนัยสําคัญ⁸

การวิจัย Why WAIT

การวิจัยพบว่า HbA1C ลดลงได้สูงสุดถึง 2.5% โดยผู้ที่มีระดับ HbA1C ที่ระดับพื้นฐานสูงจะมีการลดลงที่มากกว่า รูปที่ 5 แสดงการเปลี่ยนแปลงของ HbA1C หลังการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างเข้มงวด 12 สัปดาห์ เทียบกับ HbA1C ที่ระดับพื้นฐาน⁹ ดังนี้

รูปที่ 5 การเปลี่ยนแปลงของ A1C หลังการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างเข้มงวด 12 สัปดาห์ — **รูปที่ 5** การเปลี่ยนแปลงของ A1C หลังการรักษาด้วยการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด12 สัปดาห์⁹

กลุ่ม A (A1C ≥ 9%): ลดลง 2.5%
กลุ่ม B (A1C 8–<9%): ลดลง 1.2%
กลุ่ม C (A1C ≥ 6.5–<8%): ลดลง 0.5%⁹

ประโยชน์ด้านระบบหัวใจและหลอดเลือดและระบบเมแทบอลิซึม

การศึกษาวิจัย Look AHEAD ที่ดำเนินการเป็นเวลา 4 ปี:

ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างเข้มงวด (ILI) มีความดันโลหิตขณะหัวใจบีบตัวดีขึ้น (-5.3 มิลลิเมตรปรอท), ค่า HDL-C ดีขึ้น (+3.7 มิลลิกรัม/เดซิลิตร) และค่าไตรกลีเซอไรด์ลดลง (-25.6 มิลลิกรัม/เดซิลิตร) เมื่อเทียบกับกลุ่มการสนับสนุนและการให้ความรู้เกี่ยวกับโรคเบาหวาน (DSE)⁷ รูปที่ 6 แสดงการเปลี่ยนแปลงของคอเลสเตอรอลชนิด HDL ดังนี้

รูปที่ 6 แสดงการเปลี่ยนแปลงของ HDL — **รูปที่ 6** แสดงการเปลี่ยนแปลงของ HDL

การศึกษาวิจัย Look AHEAD ที่ดำเนินการเป็นเวลา 8 ปี:

สามารถคงค่าต่าง ๆ เหล่านี้ไว้ได้ด้วยการสนับสนุนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างต่อเนื่อง⁸

การศึกษาวิจัย Why WAIT:

การวิจัยนี้ได้แสดงให้เห็นว่า คอเลสเตอรอลรวม ไตรกลีเซอไรด์ และความดันโลหิตลดลงอย่างมีนัยสําคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้เข้าร่วมการวิจัยที่มี HbA1C ที่ระดับพื้นฐานสูงกว่า⁹

การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอย่างยั่งยืน

ในการวิจัย Look AHEAD ผู้เข้าร่วมการวิจัยในกลุ่มการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด รายงานว่าพวกเขาสามารถปฏิบัติตามพฤติกรรมควบคุมน้ำหนักได้ดีขึ้น รวมถึง

มีการออกกำลังกายเพิ่มขึ้น (การออกกําลังกายหนักปานกลางเกิน 200 นาทีต่อสัปดาห์)
ลดปริมาณแคลอรีที่ได้รับและลดการรับประทานไขมันด้วยแผนควบคุมอาหาร
คอยตรวจสอบน้ำหนักตัวเป็นประจำ (ทุกวันหรือทุกสัปดาห์)^7,8

ผู้ที่ยังคงสามารถลดน้ำหนักตัวลงได้ ≥10% ในปีที่ 8 แสดงให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมในพฤติกรรมเหล่านี้สูงกว่าเมื่อเทียบกับผู้ที่มีน้ำหนักเพิ่มขึ้น⁸

สิ่งนี้มีความหมายอย่างไรสําหรับผู้ป่วยของคุณ

เมื่อผู้ป่วยถามว่า “โรคเบาหวานสามารถรักษาได้ด้วยการออกกําลังหรือไม่” แพทย์สามารถเน้นย้ำถึงความสําคัญของการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างมีแบบแผนซึ่งมีหลักฐานประจักษ์ ที่ประกอบด้วยการควบคุมอาหารเพื่อลดน้ำหนักและการออกกําลังกายสำหรับโรคเบาหวาน ผลการวิจัย Look AHEAD และ Why Wait แสดงให้เห็นว่า การรักษาด้วยการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างเข้มงวด สามารถทำให้การทำงานของระบบเมแทบอลิซึมของผู้ป่วยโรคเบาหวานดีขึ้นได้อย่างมีนัยสําคัญ⁹

เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้อาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตต่ำเพื่อควบคุมโรคเบาหวานชนิดที่ 2

คลิกที่นี่

เอกสารอ้างอิง:

Sievenpiper JL, et al. Can J Diabetes. 2018;42(Suppl 1):S64–79.
Anderson JT, et al. Can J Cardiol. 2016;pii:S0828-282X(16)30732-2.
Wharton S, et al. CMAJ. 2020;192:E875–91.
Grundy SM. Circulation. 2019;139:e1082–143.
American Diabetes Association. Diabetes Care. 2020;43(Suppl 1):S48–65.
ESC/EASD Task Force. Eur Heart J. 2020;41:255–323.
Look AHEAD Research Group, Wing RR. Arch Intern Med. 2010;170:1566–75.
Look AHEAD Research Group. Obesity (Silver Spring). 2014;22:5–13.
Eldib A, et al. J Diabetes. 2023;15:532–8.

การให้ความรู้ด้านโภชนาการแก่ผู้ป่วยโรคเบาหวานร่วมกับการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างเข้มงวด ส่งผลต่อผลลัพธ์ของผู้ป่วยโรคเบาหวานในสถานการณ์จริงอย่างไร ปัจจุบันมีหลักฐานชัดเจนที่สนับสนุนการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินชีวิตอย่างเข้มงวด ซึ่งรวมถึงอาหารลดน้ำหนักและการออกกําลังกายสําหรับโรคเบาหวาน เรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับผลการศึกษาวิจัย Look AHEAD (Action for Health in Diabetes) และโปรแกรม Why WAIT (Weight Achievement and Intensive Treatment) ที่แสดงให้เห็นถึงประสิทธิผลของการรักษาด้วยการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินชีวิตอย่างมีแบบแผนในการรักษาโรคเบาหวาน