Nội dung đặc biệt dành cho các chuyên gia y tế

English

Chế độ ăn cho người mắc đái tháo đường để giảm cân trong bệnh béo phì

Đái tháo đường

29/08/2025

Diabetes Diet for Weight Loss in Obesity

Tại sao béo phì được xem là một trong những yếu tố kích hoạt khởi phát bệnh đái tháo đường?

Béo phì đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường type 2 (T2D) vì nó là yếu tố dẫn đến tình trạng kháng insulin, rối loạn chức năng tế bào beta tuyến tụy và viêm hệ thống. 80-90% người sống chung với đái tháo đường type 2 có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức thừa cân hoặc béo phì. Ở những bệnh nhân này, mỡ nội tạng dẫn đến rối loạn chuyển hóa đường, kháng insulin và tăng nguy cơ tim mạch.¹ Các phương pháp điều trị béo phì dựa trên bằng chứng và can thiệp sớm là rất quan trọng để đạt được thuyên giảm bệnh đái tháo đường.² Hình 1 và hình 2 cho thấy vai trò then chốt của béo phì và mỡ nội tạng trong cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường type 2 và các biến chứng của nó.¹

Hình 1 80-90% người mắc đái tháo đường type 2 thừa cân hoặc béo phì — **Hình 1** 80-90% người mắc đái tháo đường type 2 thừa cân hoặc béo phì¹

Hình 2 Vai trò then chốt của béo phì trong cơ chế bệnh sinh đái tháo đường type 2 — **Hình 2** Vai trò then chốt của béo phì trong cơ chế bệnh sinh đái tháo đường type 2¹

Vì béo phì đóng vai trò trung tâm như vậy trong việc kích hoạt đái tháo đường type 2 nên việc kiểm soát cân nặng nên là ưu tiên trong điều trị. Vậy, những chiến lược ăn kiêng giảm cân nào là hiệu quả và bền vững nhất?

Chế độ ăn cho người đái tháo đường để giảm cân

Mục tiêu điều trị chính là đạt được và duy trì giảm cân. Các bữa ăn theo chế độ đái tháo đường như sản phẩm thay thế bữa ăn (MRPs) và chế độ ăn rất ít calo (VLCDs) đại diện cho các phương pháp điều trị giảm cân trong béo phì dựa trên bằng chứng khoa học.^3,4 Việc đưa các sản phẩm thay thế bữa ăn vào kế hoạch ăn kiêng cho người đái tháo đường để giảm cân cho phép giảm cân ban đầu nhanh hơn so với các kế hoạch ăn kiêng khác.⁵

Hướng dẫn dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường

Các hướng dẫn dinh dưỡng đái tháo đường quốc tế có thể giúp các chuyên gia y tế lựa chọn các can thiệp chế độ ăn uống tốt nhất để quản lý cân nặng. Các sản phẩm thay thế bữa ăn phù hợp với hầu hết các hướng dẫn quốc tế về quản lý cân nặng. Hình 3 tóm tắt các khuyến nghị của các hướng dẫn quốc tế về giảm cân và thuyên giảm bệnh đái tháo đường.^5-10 Các sản phẩm thay thế bữa ăn đã được chứng minh là giúp giảm cân nhiều hơn so với chế độ ăn kiêng truyền thống.⁵ Chế độ ăn rất ít calo cung cấp 800–1,000 kcal/ngày, giúp giảm cân đáng kể khoảng 14.2 kg đến 21.0 kg trong 11 đến 14 tuần.¹⁰ Bên cạnh việc giảm cân ngắn hạn, các sản phẩm thay thế bữa ăn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân nặng sau giảm cân.⁴

Tóm tắt hướng dẫn về các sản phẩm thay thế bữa ăn cho kiểm soát cân nặng^5-10

Năm	Tổ chức	Tuyên bố hướng dẫn
2023	EASO (Hiệp hội Châu Âu nghiên cứu về béo phì)	Chi tiết hơn, các hướng dẫn trước đây tuyên bố rằng 'thay thế bữa ăn một phần (thay thế một đến hai bữa/ngày như một phần của can thiệp hạn chế calo) có thể được sử dụng để giảm cân nặng, vòng eo, huyết áp và cải thiện kiểm soát đường huyết,' nhưng bằng chứng được xếp hạng mức 1a, loại B. Việc bổ sung bằng chứng mới từ các tổng quan văn học và phân tích gộp chỉ ra rằng thay thế bữa ăn có thể liên quan đến giảm cân cao hơn từ khiêm tốn đến đáng kể ngay cả ở thời điểm 1 năm có thể cho thấy vai trò lớn hơn của các sản phẩm thay thế bữa ăn trong béo phì ở người lớn.⁵
2022	ANZOS (Hiệp hội béo phì Úc và New Zealand)	Cân nhắc sử dụng như một phần của chế độ ăn năng lượng thấp (1000–1200 kcal) khi sản phẩm thay thế bữa ăn thay thế một hoặc hai bữa ăn, hoặc toàn diện như một phần của chế độ ăn năng lượng rất thấp (<800 kcal/ngày).⁶
2021	Obesity Canada	Thay thế bữa ăn một phần được sử dụng để thay thế một đến hai bữa ăn mỗi ngày như một phần của can thiệp hạn chế calo. Các can thiệp hạn chế calo này đã được chứng minh là làm giảm cân nặng, vòng eo, huyết áp và cải thiện kiểm soát đường huyết so với chế độ ăn kiêng giảm cân hạn chế calo thông thường. Chế độ ăn rất ít calo sử dụng các sản phẩm thay thế bữa ăn bao gồm giám sát y tế và hỗ trợ toàn diện (dinh dưỡng, tâm lý, tư vấn tập thể dục) như một phần của can thiệp.⁷
2021	ADA (Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ)	Việc sử dụng kế hoạch thay thế bữa ăn được kê đơn bởi các chuyên gia được đào tạo có thể mang lại lợi ích và việc sử dụng kế hoạch thay thế bữa ăn một phần có liên quan đến cải thiện chất lượng chế độ ăn và giảm cân trong thử nghiệm Look-AHEAD. Các chế độ ăn kiêng rất ít calo có cấu trúc, thường 800–1.000 kcal/ngày sử dụng thực phẩm giàu đạm và sản phẩm thay thế bữa ăn, có thể làm tăng tốc độ và/hoặc mức độ giảm cân ban đầu và cải thiện đường huyết so với các can thiệp hành vi tiêu chuẩn.⁸
2016	AACE (Hiệp hội nội tiết lâm sàng Hoa Kỳ)	Thay thế bữa ăn là một lựa chọn cần xem xét khi thảo luận về kế hoạch bữa ăn như một phần của liệu pháp lối sống.⁹
2013	IDF (Liên đoàn đái tháo đường quốc tế)	Chế độ ăn rất ít calo: Các can thiệp lối sống toàn diện, cường độ cao, tại chỗ bao gồm chế độ ăn rất ít calo được giám sát y tế (thường được định nghĩa là <800 kcal/ngày), được cung cấp bởi các sản phẩm thay thế bữa ăn hoàn chỉnh, tạo ra tổng lượng giảm cân khoảng 14,2 kg đến 21,0 kg trong 11 đến 14 tuần, lớn hơn so với không can thiệp hoặc chăm sóc thông thường. Ở phụ nữ thừa cân và béo phì, việc sử dụng các sản phẩm thay thế bữa ăn dạng lỏng và thanh có liên quan đến việc giảm cân nhiều hơn lên đến 6 tháng, so với chế độ ăn thiếu hụt calo cân bằng chỉ sử dụng thực phẩm thông thường.⁹

Hình 3 Bảng tóm tắt hướng dẫn về các sản phẩm thay thế bữa ăn cho kiểm soát cân nặng^5-10

Hướng dẫn lâm sàng và mục tiêu giảm cân trong đái tháo đường type 2

Các hướng dẫn cũng xác định cần giảm bao nhiêu kg để thấy được sự cải thiện thực sự về mức đường huyết. Vậy các khuyến nghị lâm sàng mới nhất nói gì về mục tiêu giảm cân trong đái tháo đường type 2?

Đối với tiền đái tháo đường: Giảm ≥7% trọng lượng cơ thể có thể trì hoãn hoặc ngăn ngừa đái tháo đường type 2.
Đối với bệnh nhân đái tháo đường type 2: Giảm 5–10% trọng lượng cơ thể có thể làm giảm HbA1c, giảm phụ thuộc thuốc và dẫn đến thuyên giảm bệnh.^2,11

Vì không phải tất cả bệnh nhân đều giống nhau nên Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) cung cấp các chiến lược quản lý cân nặng dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể khác nhau. Hình 4 minh họa kế hoạch quản lý cân nặng có cấu trúc dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể.

Hình 4 thể hiện kế hoạch quản lý cân nặng có cấu trúc của Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể khác nhau:

Đối với tất cả các phân loại chỉ số khối cơ thể, liệu pháp lối sống, bao gồm thay đổi chế độ ăn uống, tập thể dục và tư vấn hành vi được khuyến nghị cho tất cả các phân loại chỉ số khối cơ thể.
Đối với bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể từ 25 đến 27.4 kg/m², liệu pháp dược lý có thể được đưa vào để hỗ trợ các phương pháp điều trị bằng lối sống.
Đối với bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể lớn hơn 27.5 kg/m² mà việc thay đổi lối sống và dùng thuốc không hiệu quả, các phương pháp điều trị phẫu thuật có thể là một lựa chọn bổ sung.¹

Hình 4 Kế hoạch quản lý cân nặng có cấu trúc dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể khác nhau — **Hình 4** Kế hoạch quản lý cân nặng có cấu trúc dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể khác nhau¹

Trong khi các hướng dẫn toàn cầu cung cấp một khuôn khổ tổng quát, một số quốc gia đã phát triển các chiến lược quản lý béo phì chi tiết hơn. Lược đồ quản lý tình trạng béo phì của Úc đưa ra các đường điều trị riêng dựa trên chỉ số khối cơ thể và các biến chứng liên quan đến béo phì.

Lược đồ quản lý tình trạng béo phì của Úc

Hướng dẫn của Úc về quản lý béo phì được minh họa trong hình 5, phân loại béo phì theo chỉ số khối cơ thể và chu vi vòng bụng. Sau đó, hướng dẫn này khuyến nghị các chiến lược khác nhau dựa trên các phân loại chỉ số khối cơ thể.⁶

Thuật toán để quản lý tình trạng béo phì của Úc⁶

Hình 5: Lược đồ điều trị của Úc dựa trên chỉ số khối cơ thể ⁶

-Đối với bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể 25–39.9 kg/m² và chu vi vòng eo >80 cm đối với nữ và >90 cm đối với nam: Lược đồ điều trị khuyến nghị thay đổi lối sống, chẳng hạn như chế độ ăn giảm năng lượng (RED) hoặc chế độ ăn năng lượng thấp (LED), sau đó là kế hoạch duy trì cân nặng.

-Đối với bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể ≥40 kg/m²: Lược đồ điều trị khuyến nghị chế độ ăn năng lượng rất thấp (VLED) cùng với điều trị bằng thuốc tùy chọn. Mục tiêu giảm cân dựa trên các biến chứng của béo phì, dao động từ >10% đối với biến chứng tối thiểu và ≥15% đối với các trường hợp nghiêm trọng.⁶

Kết luận: Bệnh đái tháo đường type 2 có thể được chữa khỏi

Bằng chứng hiện nay cho thấy thuyên giảm tình trạng bệnh đái tháo đường type 2 có thể đạt được thông qua các chương trình giảm cân cá nhân hóa. Các can thiệp như DiRECT và DiRECT-Aus, kết hợp với các sản phẩm thay thế bữa ăn và chế độ ăn rất ít calo, cung cấp cho các nhân viên y tế một giải pháp dựa trên bằng chứng để quản lý béo phì và đái tháo đường.

Tiếp theo là gì? Các biện pháp can thiệp lối sống chuyên sâu trong điều trị béo phì và đái tháo đường.

Đọc tại đây

Tài liệu tham khảo:

American Diabetes Association. Diabetes Care. 2013;36(4):1033–46.
American Diabetes Association. Diabetes Care. 2023;46(Suppl1):S41 –8.
Lean ME, et al. Lancet. 2018;391(10120):541–51.
Lean ME, et al. Lancet Diabetes Endocrinol. 2024;12(4):233–46.
Hassapidou M, et al. Obes Facts. 2023;16(1):11–28.
Markovic TP, et al. Obes Res Clin Pract. 2022;16(5):353–63.
Brown J, et al. Can Adult Obes Pract Guidel. 2020; Accessed [Date]. [Note: Replace with publication details if available]
American Diabetes Association. Diabetes Care. 2020;44(Suppl 1):S100–10.
Garvey WT, et al. Endocr Pract. 2016;22(Suppl 3):1–203.
Jensen MD, et al. J Am Coll Cardiol. 2014;63(25 Pt B):2985 –3023.
American Diabetes Association Professional Practice Committee. Diabetes Care. 2022;45(Suppl 1):S113–24.

Béo phì được coi là một trong những yếu tố kích hoạt phổ biến cho sự phát triển của bệnh đái tháo đường type 2. Do đó, một chế độ ăn cho người đái tháo đường nhằm mục đích giảm cân, phù hợp với các hướng dẫn dinh dưỡng đái tháo đường cập nhật mới nhất có thể giúp kiểm soát bệnh đái tháo đường một cách hiệu quả. Tìm hiểu thêm về hướng dẫn mới nhất về quản lý dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường hiệu quả nhất. Đọc tại đây.

Nội dung khác bạn có thể quan tâm

Sử dụng chế độ ăn ít carb để kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2

Trong dinh dưỡng cho đái tháo đường type 2, chế độ ăn ít tinh bột đã nổi lên như một chiến lược được khuyến nghị. Theo đó, các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường (DSNFs) được xây dựng với thành phần dinh dưỡng đa lượng tối ưu, tính đến các chiến lược dinh dưỡng mới nhất cho bệnh đái tháo đường. Cả chế độ ăn ít tinh bột và công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường đều nhằm mục đích ổn định lượng đường trong máu và tăng cường độ nhạy insulin. Tìm hiểu thêm về các can thiệp này. Đọc tại đây.

Hiểu về khoa học đằng sau thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường

Bài viết này trình bày cơ sở khoa học đằng sau thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường. Các thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường bao gồm thành phần các đại dưỡng chất được điều chỉnh đã chứng minh hiệu quả để kiểm soát đường huyết. Khám phá tổng quan về các áp phích và ấn phẩm của các thử nghiệm lâm sàng lớn so sánh thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường với thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống tiêu chuẩn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Các kết quả dựa trên bằng chứng hỗ trợ việc tích hợp thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường vào chăm sóc dinh dưỡng y tế cho bệnh nhân đái tháo đường. Đọc thêm tại đây.

Hiểu về bệnh đái tháo đường và các hướng dẫn dinh dưỡng

Dựa trên số liệu thống kê của Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế (IDF), gần một nửa số người trưởng thành mắc bệnh đái tháo đường trên toàn thế giới vẫn không được chẩn đoán. Con số này tương đương với khoảng 239,7 triệu người không biết về tình trạng của mình. Đặc biệt ở Đông Nam Á, tỷ lệ đái tháo đường không được chẩn đoán vượt quá 50%. Tìm hiểu thêm về các giải pháp cho vấn đề này và cách các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường có thể giúp bệnh nhân của bạn kiểm soát đường huyết. TÌM HIỂU THÊM TẠI ĐÂY

Vai trò của thực phẩm bổ sung, như đạm whey, trong kiểm soát bệnh đái tháo đường

Đạm whey (WP) là một liệu pháp dinh dưỡng không phải thuốc cho bệnh đái tháo đường. Trên thực tế, đạm whey đã nổi lên như một chất bổ sung mạnh mẽ cho bệnh đái tháo đường, đặc biệt trong việc kiểm soát tăng đường huyết sau ăn (PPH). Được hỗ trợ bởi bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng, đạm whey có cơ chế tác động độc đáo có thể làm giảm mức đường huyết sau ăn, cải thiện kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đọc toàn bộ bài viết để khám phá vai trò của whey protein trong kiểm soát bệnh đái tháo đường.

Vai trò của bữa sáng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường

Bài viết có tựa đề "Vai trò của bữa sáng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường" làm sáng tỏ vai trò của bữa sáng trong việc kiểm soát đường huyết. Bằng chứng mới dựa trên kết quả từ nghiên cứu của Jakubowicz và cộng sự xác nhận vai trò của bữa sáng trong việc kiểm soát đường huyết và phòng ngừa bệnh đái tháo đường. Tìm hiểu tại sao bỏ bữa sáng có thể làm gián đoạn mức đường huyết suốt cả ngày ở bệnh nhân tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường. Đồng thời tìm hiểu cấu trúc của một bữa sáng lành mạnh về mặt chuyển hóa cho bệnh nhân đái tháo đường. [Đọc tiếp tại đây →]

Thúc đẩy sức khỏe tim mạch với chế độ ăn cho người đái tháo đường và đạm whey

Đạm whey nổi tiếng với vai trò là một chất bổ sung không phải là thuốc để kiểm soát mức đường huyết, nhưng bạn có biết về vai trò của nó trong một chế độ ăn tốt cho tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường không? Bài viết này làm sáng tỏ những phát hiện từ 22 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) với hơn 1.100 người tham gia, từ đó cho thấy cách đạm whey có thể mang lại lợi ích cho mỡ và sức khỏe tim mạch. Bấm vào đây để tìm hiểu thêm

Tóm tắt Hội nghị chuyên đề EASD 2021 & 2022

Quản lý đường huyết thông qua các liệu pháp thay đổi lối sống là hoàn toàn khả thi và được chứng minh bởi khoa học và các nghiên cứu lâm sàng. Các hội nghị chuyên đề EASD 2021 và 2022 đã nêu bật cách các chiến lược thay đổi lối sống, như đạm whey và chiết xuất dâu tằm có thể giúp điều chỉnh đường huyết sau ăn. Tìm hiểu thêm về tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết sau ăn trong bệnh đái tháo đường type 2 và kết quả nghiên cứu lâm sàng hỗ trợ việc sử dụng các liệu pháp dinh dưỡng tự nhiên và thay đổi lối sống. Tìm hiểu thêm tại đây.

Tóm tắt hội nghị chuyên đề quốc tế lần thứ 39 về bệnh đái tháo đường và dinh dưỡng

Dựa trên các điểm nổi bật của hội nghị chuyên đề DNSG 2022 "Quản lý cân nặng, vi chất dinh dưỡng và thực phẩm bổ sung trong bệnh đái tháo đường". Bài viết này sẽ làm nổi bật một số chủ đề được thảo luận tại Hội nghị chuyên đề Quốc tế lần thứ 39 về bệnh đái tháo đường và dinh dưỡng. Chúng tôi sẽ trình bày các chủ đề về phòng ngừa và thuyên giảm bệnh đái tháo đường bằng dinh dưỡng và lối sống. Bài viết sẽ cung cấp thông tin cập nhật về thuyên giảm bệnh đái tháo đường thông qua giảm cân, can thiệp kịp thời ở giai đoạn tiền đái tháo đường và vai trò của dinh dưỡng chính xác đối với sức khỏe tim mạch - chuyển hóa.

Các can thiệp lối sống tích cực trong bệnh béo phì và đái tháo đường

Giáo dục dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường kết hợp với các can thiệp lối sống tích cực ảnh hưởng thế nào đến kết quả điều trị của bệnh nhân đái tháo đường trong bối cảnh thực tế? Bằng chứng hiện nay ủng hộ mạnh các can thiệp lối sống tích cực bao gồm chế độ ăn kiêng giảm cân và tập thể dục cho bệnh đái tháo đường. Tìm hiểu thêm về nghiên cứu Look AHEAD (Hành động vì sức khỏe trong bệnh đái tháo đường) và kết quả chương trình Why WAIT (Giảm cân và điều trị tích cực) đã chứng minh hiệu quả của các can thiệp lối sống có cấu trúc trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường. Đọc thêm.

Dinh dưỡng chính xác có thể hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường như thế nào

Dinh dưỡng chính xác trong chế độ ăn cho người đái tháo đường có thể giúp các chuyên gia y tế đưa ra các kế hoạch ăn uống cá nhân hóa dựa trên các yếu tố chuyển hóa, di truyền và hành vi. Các nghiên cứu xác định tính dị thể lớn trong phản ứng với thực phẩm, điều này mâu thuẫn với lý thuyết cho cùng một hướng dẫn chế độ ăn cho tất cả bệnh nhân. Tìm hiểu thêm về cách tiếp cận đổi mới này trong quản lý dinh dưỡng cho bệnh nhân đái tháo đường. Đọc thêm.

Khám phá thực phẩm chuyên biệt cho kiểm soát bệnh đái tháo đường

Thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường trong dinh dưỡng cho bệnh nhân bao gồm các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường (DSNFs) đã được chứng minh khoa học. Các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường cung cấp một liệu pháp thay đổi lối sống cải thiện đường huyết dựa trên bằng chứng bằng cách cung cấp sự phân bổ đại dưỡng chất cân đối, tinh bột có chỉ số đường huyết thấp và các vi chất dinh dưỡng thiết yếu. Tìm hiểu thêm về lợi ích của các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường so với các công thức dinh dưỡng thông thường.

Xây dựng bữa sáng cân bằng cho người bệnh đái tháo đường

Bữa sáng có vai trò phi dược lý trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2, ảnh hưởng đến điều hoà tiết insulin và quá trình chuyển hoá cơ thể. Bài viết này khám phá cách thành phần bữa sáng, đặc biệt là sự cân bằng giữa tinh bột, đạm và chất béo, ảnh hưởng đến việc điều chỉnh đường huyết. Nó nêu bật các nghiên cứu gần đây so sánh tác động của bữa sáng ít tinh bột, giàu đạm với các lựa chọn ít béo truyền thống. Đọc toàn bộ bài viết tại đây.