Bài viết này sẽ nêu bật một số chủ đề được trình bày tại Hội nghị thường niên lần thứ 57 và 58 của Hiệp hội nghiên cứu bệnh đái tháo đường Châu Âu (EASD). Hội nghị EASD lần thứ 57 năm 2021 đã trình bày các dao động đường huyết sau ăn (PPH) như một thành phần then chốt trong kiểm soát bệnh đái tháo đường. Phiên họp nhấn mạnh việc kết hợp thuốc và dinh dưỡng để kiểm soát đường huyết tối ưu. Dựa trên các điểm nổi bật của hội nghị EASD 2021 về "Dao động đường huyết sau ăn: Hàm ý đối với sức khỏe và tác động của các can thiệp không dùng thuốc".
1. Tăng đường huyết sau ăn (PPH)
Louis Monnier
Monnier giới thiệu khái niệm 'Bộ tứ đáng ngại' - bốn rối loạn đường huyết gây ra biến chứng tim mạch:
- Tăng đường huyết mạn tính/môi trường
- Biến thiên đường huyết (GV)
- Dao động đường huyết sau ăn (PPH)
- Các cơn hạ đường huyết.
Tăng đường huyết mạn tính và hạ đường huyết đã được chứng minh có tác động tiêu cực đến tim mạch.1-4 Ví dụ, giảm 1% HbA1c có thể làm giảm 20% nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Hạ đường huyết cũng làm tăng kết tập tiểu cầu và có các tác dụng gây loạn nhịp tim. HbA1c nên được duy trì dưới 7%, với thời gian trong mục tiêu trên 70%. Ngưỡng hạ đường huyết là 70 mg/dL và hạ đường huyết đáng kể là dưới 54 mg/dL.
Tuy nhiên, ngưỡng cho biến thiên đường huyết và dao động đường huyết sau ăn vẫn chưa rõ ràng. Hơn nữa, vai trò của dao động đường huyết sau ăn và biến thiên đường huyết trong các kết quả bất lợi vẫn chưa chắc chắn. Monnier nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết lập ngưỡng và mục tiêu cho các rối loạn đường huyết dao động đường huyết sau ăn và biến thiên đường huyết để theo dõi và kiểm soát bệnh nhân tốt hơn.5,6
Vậy dao động đường huyết sau ăn là gì? Sau bữa ăn, tinh bột được hấp thu dẫn đến sự gia tăng đường máu. Trạng thái sau ăn này kéo dài 4–5 giờ, tiếp theo là giai đoạn sau hấp thu (6–8 giờ) và sau đó là trạng thái đói (10 giờ sau bữa ăn).7 Đồng thời, nếu theo dõi bài tiết insulin, chúng ta thấy rằng nó khác nhau giữa những người có đường huyết bình thường, những người rối loạn dung nạp đường (IGT) và những người mắc bệnh đái tháo đường type 2 (T2D). Ở người đường huyết bình thường, bài tiết insulin là 80–100% so với 50–80% ở rối loạn dung nạp đường và <50% ở đái tháo đường type 2. Giảm độ nhạy insulin dẫn đến sản xuất đường quá mức ở gan, góp phần gây tăng đường huyết lúc đói và sau ăn. Nồng độ đường đạt đỉnh xảy ra 30 phút sau bữa ăn ở người bình thường nhưng bị trì hoãn đến 60–120 phút ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.8 Các nghiên cứu cho thấy mức dao động đường huyết sau ăn đỉnh cao nhất sau bữa sáng, điều này do sản xuất đường ở gan tuân theo nhịp sinh học. Do đó, thời điểm tối ưu để kiểm tra đường huyết sau ăn ở bệnh nhân đái tháo đường là 1–2 giờ sau bữa sáng.9,10
2. Tầm quan trọng của việc kiểm soát dao động đường huyết sau ăn
Louis Monnier
Việc thiết lập ngưỡng cho dao động đường huyết sau ăn là rất quan trọng. Mối tương quan giữa HbA1c và đường đỉnh sau bữa sáng khá chặt chẽ với HbA1c 7% tương ứng với giá trị đường đỉnh khoảng 160 mg/dL. Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế (IDF) khuyến nghị giữ đường đỉnh sau bữa sáng dưới 160 mg/dL để duy trì HbA1c <7%, trong khi Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ đặt ngưỡng là <180 mg/dL, tương ứng với HbA1c <7,5%.9 Monnier gợi ý rằng khuyến nghị của Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế có thể được ưu tiên hơn để đảm bảo kiểm soát đường huyết tốt hơn. Ngoài ra, ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 được kiểm soát tốt (HbA1c ≥6,8%), dao động đường huyết sau ăn đóng góp nhiều hơn vào tình trạng tăng đường huyết tổng thể, trong khi ở bệnh nhân đái tháo đường được kiểm soát kém, tăng đường huyết lúc đói đóng vai trò lớn hơn.11
Bây giờ chúng ta hãy xem xét kỹ hơn về biến thiên đường huyết. Có một mối tương quan thuận chặt chẽ giữa những thay đổi trong dao động đường huyết sau ăn và biến thiên đường huyết với khoảng 50% biến thiên đường huyết là do dao động đường huyết sau ăn.11 % biến thiên đường huyết (độ lệch chuẩn của đường/trung bình đường) là chỉ số tốt nhất để đánh giá biến thiên đường huyết, với ngưỡng 36% để phân biệt tình trạng đường huyết ổn định và không ổn định.12 Tuy nhiên, Monnier lưu ý rằng "chúng ta không có bằng chứng mạnh mẽ nào cho thấy biến thiên đường huyết chịu trách nhiệm cho các kết quả bất lợi."
3. Tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết sau ăn (Tiếp theo)
Bo Ahrén
Ahrén nêu bật phát hiện từ Monnier và cộng sự về việc đường huyết sau ăn đóng góp hơn 60% vào HbA1c trong khi đường huyết tương lúc đói (FPG) đóng góp ít hơn 40%.13 Hơn nữa, một nghiên cứu triển vọng phát hiện ra rằng trong khi chỉ 64% bệnh nhân có đường huyết tương lúc đói <5,5 mmol/L đạt được HbA1c <7%, con số này tăng lên 94% ở những bệnh nhân có đường huyết sau ăn <7,8 mmol/L.14 Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết đường huyết sau ăn để giảm HbA1c.
4. Kiểm soát đường huyết thông qua các liệu pháp thay đổi lối sống
Bo Ahrén
Kiểm soát đường huyết sau ăn cao bằng các biện pháp thay đổi lối sống
Các chiến lược để giảm đường huyết sau ăn bao gồm làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, giảm bài tiết glucagon từ gan và giảm hấp thu đường. Ahrén lưu ý rằng "tuy nhiên, các phương pháp dược lý là không đủ; các liệu pháp thay đổi lối sống cũng cần thiết cho việc kiểm soát đường huyết sau ăn cao."
Hãy xem xét kỹ hơn các thành phần tự nhiên như quế và việt quất. Mặc dù quế đã được nghiên cứu về tác dụng đối với đường huyết và cân nặng, một đánh giá của Cochrane kết luận rằng không có đủ bằng chứng để hỗ trợ việc sử dụng nó trong bệnh đái tháo đường.15,16 Tương tự, việt quất đã được nghiên cứu, nhưng không chứng minh được tác dụng lên đường huyết sau ăn.17
Dựa trên các điểm nổi bật của hội nghị EASD 2022 về "Hàm ý của tăng glucose sau ăn và các phương pháp dinh dưỡng để quản lý glucose sau ăn với trọng tâm là whey protein".
5. Kiểm soát đường huyết thông qua các liệu pháp thay đổi lối sống (Tiếp Theo)
Đạm whey
Bo Ahrén
Đạm whey (WP) là một chất bổ sung dinh dưỡng được khoa học chứng minh trong điều trị đái tháo đường type 2 nhờ khả năng điều chỉnh đường huyết sau ăn. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, các đối tượng nhận 15 g đạm whey trước bữa sáng cho thấy sự gia tăng gấp hai đến ba lần nồng độ axit amin chuỗi nhánh (BCAAs) trong huyết tương trong vòng 20–40 phút. Axit amin chuỗi nhánh hoạt động như các chất tiết insulin mạnh, dẫn đến mức đường huyết sau ăn thấp hơn. Đạm whey cũng kích thích bài tiết insulin thông qua việc trực tiếp kích thích tế bào beta tuyến tụy, kích hoạt các hormone incretin như GLP-1 và GIP và ức chế DPP-4.18
Ahrén đã trình bày các thử nghiệm lâm sàng quan trọng chứng minh lợi ích của đạm whey trong đái tháo đường type 2:
- Ahrén với Jakubowicz đã cộng tác thực hiện một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trong đó 15 bệnh nhân đái tháo đường type 2 tiêu thụ 50 g đạm whey 30 phút trước một bữa ăn sáng hỗn hợp. Kết quả cho thấy giảm 25% diện tích dưới đường cong đường gia tăng, mức đường đỉnh giảm từ 16 mmol/L xuống 10–11 mmol/L và tăng gấp đôi nồng độ insulin và GLP-1.19
- Một nghiên cứu khác vào năm 2017, do Ahrén và Jakubowicz dẫn dắt đã xem xét tác dụng của đạm whey ở 19 đối tượng được dùng 28 g đạm whey như một liều nạp trước 15 phút trước bữa sáng trong 12 tuần. Kết quả cho thấy sự giảm bền vững về mức đường huyết, tăng bài tiết insulin và GLP-1, cải thiện HbA1c và cân nặng.20
6. Chiết xuất dâu tằm (MLE) và vai trò trong kiểm soát đường huyết
John L. Sievenpiper
Morus alba L. (MLE) đã nhấn mạnh hoạt tính ức chế của α-glucosidase.21,22 Sievenpiper đã trình bày các nghiên cứu chứng minh lợi ích của chiết xuất dâu tằm ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Ba nghiên cứu chính là:
- Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng mù đôi với 38 đối tượng khỏe mạnh. Người tham gia được phân ngẫu nhiên để nhận 250 mg chiết xuất dâu tằm, trong đó chứa 12,5 mg deoxynojirimycin hoặc giả dược, sau đó là thời gian quan sát trong 2 giờ. Kết quả là chiết xuất dâu tằm làm giảm đáng kể đường huyết sau ăn và đáp ứng insulin.23
- Trong một nghiên cứu chéo khác với 30 bệnh nhân đái tháo đường type 2, chiết xuất dâu tằm kết hợp với 1,75 g chất xơ, 0,75 μg vitamin D3 và 75 μg crom, điều này đã làm giảm đường huyết sau ăn sau 3 giờ và đáp ứng insulin với nghiệm pháp bữa ăn hỗn hợp chứa 55,4 g tinh bột.
- Tương tự, ở 38 bệnh nhân tiền đái tháo đường, một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng mù đôi ở 38 người trưởng thành bị tiền đái tháo đường phát hiện rằng việc tiêu thụ hàng ngày 5 g chiết xuất dâu tằm (chứa 18 mg deoxynojirimycin) trong bốn tuần làm giảm đường huyết sau ăn và đáp ứng insulin với một bữa ăn hỗn hợp.24
Đọc thêm về việc tăng cường sức khỏe tim mạch bằng chế độ ăn và đạm whey cho người mắc bệnh đái tháo đường.
Tài liệu tham khảo:
- Nathan DM, et al. N Engl J Med. 1993;329:977–86.
- Stratton IM, et al. BMJ. 2000;321:405–12.
- Gerstein HC, et al. N Engl J Med. 2008;358:2545–59.
- Duckworth W, et al. N Engl J Med. 2009;360:129–39.
- Int Hypoglycaemia Study Group. Diabetes Care. 2015;38:1583–91.
- Int Hypoglycaemia Study Group. Diabetes Care. 2017;40:155–7.
- Monnier L. Eur J Clin Invest. 2000;30:3–11.
- Golay A, Felber JP. Diabetes Metab. 1994;20:3–14.
- Monnier L, et al. Diabetes Care. 2007;30:263–9.
- Boden G, et al. Diabetes. 1996;45:1044–50.
- Monnier L, et al. J Diabetes Complications. 2015;29:451–8.
- Monnier L, et al. Diabetes Care. 2017;40:832–8.
- Monnier L, et al. Diabetes Care. 2003;26:881–5.
- Woerle HJ, et al. Diabetes Res Clin Pract. 2007;77:280–5.
- Sharma S, et al. J Pak Med Assoc. 2020;70:2065–9.
- Leach MJ, Kumar S. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(9):CD007170.
- Palma X, et al. Nutrients. 2021;13:1458.
- Jakubowicz D, et al. Diabetologia. 2014;57:1807–11.
- Tel Aviv Univ. NCT01571622. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01571622
- Jakubowicz D, et al. J Nutr Biochem. 2017;49:1–7.
- Gunnarsson PT, et al. Endocrinology. 2006;147:3173–80.
- Nouri M, et al. Diabetes Metab Syndr. 2022;16:102540.
- Thondre PS, et al. Nutr Metab (Lond). 2021;18:52.
- Mohamed M, et al. Diabetes. 2022;71(Suppl 1):41-LB.
Quản lý đường huyết thông qua các liệu pháp thay đổi lối sống là hoàn toàn khả thi và được chứng minh bởi khoa học và các nghiên cứu lâm sàng. Các hội nghị chuyên đề EASD 2021 và 2022 đã nêu bật cách các chiến lược thay đổi lối sống, như đạm whey và chiết xuất dâu tằm có thể giúp điều chỉnh đường huyết sau ăn. Tìm hiểu thêm về tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết sau ăn trong bệnh đái tháo đường type 2 và kết quả nghiên cứu lâm sàng hỗ trợ việc sử dụng các liệu pháp dinh dưỡng tự nhiên và thay đổi lối sống. Tìm hiểu thêm tại đây.
