Vai trò của bữa sáng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường

Bữa sáng cho bệnh nhân đái tháo đường

Bữa sáng cho bệnh nhân đái tháo đường đóng một vai trò hết sức quan trọng. Ngày nay, bỏ bữa sáng là một thói quen phổ biến, nhưng đối với bệnh nhân đái tháo đường, điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Vậy tại sao bữa sáng lại quan trọng? Trong một nghiên cứu đột phá vào năm 2015, Jakubowicz và cộng sự đã điều tra vai trò của việc bỏ bữa sáng đối với mức đường huyết và insulin hàng ngày.^¹

Thiết kế nghiên cứu của Jakubowicz et al.

Nghiên cứu tuyển chọn 22 người tham gia mắc bệnh đái tháo đường type 2 (T2D) và được kiểm tra vào hai ngày khác nhau:

• Một ngày ăn ba bữa có cấu trúc (sáng, trưa và tối).
• Một ngày bỏ bữa sáng nhưng ăn trưa và tối như bình thường.
• Các dấu ấn chuyển hóa chính được đo sau bữa trưa và bữa tối trong cả hai ngày.^¹

Những phát hiện chính

Hình 1 dưới đây cho thấy biểu đồ so sánh (A) đường, (B) insulin, (C) C-peptide, (D) iGLP-1, (E) FFA và (F) glucagon giữa hai nhóm YesB (nhóm có ăn sáng) và NoB (nhóm bỏ bữa sáng) trong vòng 1 ngày. *P < 0.0001.^¹

Sự tăng vọt đường huyết khi không ăn sáng

Hình 1 (A) so sánh đường giữa nhóm có ăn sáng và không ăn sáng. Bỏ bữa sáng dẫn đến mức đường sau bữa trưa tăng 36.8% và sau bữa tối tăng 26.6%. Các đỉnh đường huyết cao hơn và kéo dài hơn. Như vậy, ở nhóm bỏ bữa sáng, cơ thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh mức đường huyết suốt cả ngày.^¹

Giảm độ nhạy insulin khi không ăn sáng

Hình 1 (B) so sánh insulin giữa nhóm có ăn sáng và không ăn sáng. Việc giải phóng insulin bị trì hoãn và bị ức chế 17% sau bữa trưa và 7.9% sau bữa tối.^¹

Suy giảm mức GLP-1 khi không ăn sáng

Hình 1 (D) so sánh mức GLP-1 giữa nhóm có ăn sáng và không ăn sáng. GLP-1 là một hormone quan trọng kích thích giải phóng insulin để hạ thấp mức đường. Ở nhóm bỏ bữa sáng, GLP-1 thấp hơn sau bữa trưa (-19%) và bữa tối (-16.5%). Trong khi đó, hình 1 (F) so sánh mức glucagon giữa nhóm có ăn sáng và không ăn sáng. Glucagon làm tăng đường huyết. Ở nhóm bỏ bữa sáng, mức glucagon cao hơn sau bữa trưa (+14.8%) và bữa tối (+11.5%). Mức axit béo tự do (FFA) cũng tăng ở nhóm không ăn sáng, điều này càng làm rối loạn tác dụng của insulin.^¹

Sự giảm "Hiện tượng bữa ăn thứ hai" khi không ăn sáng

Trong hình 2, nghiên cứu của Jakubowicz và cộng sự cho thấy bữa sáng chuẩn bị cho tuyến tụy giải phóng insulin tốt hơn trong các bữa ăn tiếp theo và do đó kiểm soát đường huyết tốt hơn trong suốt cả ngày. Nói ngắn gọn, bỏ bữa sáng dẫn đến việc một ngày sẽ trải qua với mức đường huyết không ổn định.^¹

Thành phần dinh dưỡng cho bữa sáng của bệnh nhân đái tháo đường

Không phải tất cả các bữa sáng đều như nhau. Loại thực phẩm tiêu thụ vào buổi sáng quan trọng không kém việc ăn sáng. Như minh họa trong hình 3, nghiên cứu của Park YM và cộng sự phát hiện ra rằng bữa sáng giàu đạm mang lại sự ổn định đường huyết tốt hơn so với các bữa ăn nhiều tinh bột. Bữa sáng giàu đạm (đường màu xanh lá cây) đã cải thiện đáp ứng insulin của bữa ăn thứ hai so với bữa sáng giàu tinh bột (đường màu xám). Bữa sáng giàu đạm giúp giảm thiểu các đỉnh đường huyết sau bữa trưa. Điều này ủng hộ "hiện tượng bữa ăn thứ hai", trong đó lượng đạm ăn vào ở bữa sáng cải thiện phản ứng đường huyết với các bữa ăn tiếp theo.^²

Một bữa sáng giàu đạm đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa bằng cách tăng cảm giác no, giúp ngăn ngừa ăn quá mức vào cuối ngày. Nó cũng ổn định mức đường huyết, giảm các đỉnh sau bữa ăn có thể góp phần vào biến động đường huyết.^²

Không phải tất cả đạm đều như nhau

Các nguồn đạm khác nhau ảnh hưởng đến đường huyết như thế nào:

Đối với người mắc bệnh đái tháo đường, đạm whey nổi bật là lựa chọn tốt nhất nhờ khả năng kích thích giải phóng insulin nhanh chóng và hiệu quả.^³

Chế độ ăn cho tiền đái tháo đường và đái tháo đường

Như đã thảo luận ở trên, bữa sáng quan trọng trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường suốt cả ngày. Nó cũng quan trọng không kém trong việc kiểm soát các dấu hiệu sớm của bệnh đái tháo đường, đặc biệt là trước xu hướng tiền đái tháo đường ngày càng gia tăng trên toàn cầu. Cách tiếp cận như vậy có thể giúp ngăn ngừa bệnh đái tháo đường ở giai đoạn đầu của tiền đái tháo đường.

Triệu chứng sớm của bệnh đái tháo đường và cách phòng ngừa

Tiền đái tháo đường phát triển thầm lặng và có thể không được chú ý như minh họa trong hình 5. Trên thực tế, hơn 8 trong số 10 người bị tiền đái tháo đường không biết mình mắc bệnh. Nếu tiền đái tháo đường không được điều trị, rất nhiều trong số những người này sẽ tiếp tục phát triển thành đái tháo đường type 2, bệnh tim hoặc đột quỵ. Tin tốt là tiền đái tháo đường có thể đảo ngược khi được chẩn đoán sớm và điều trị tích cực.^⁴ Các dấu hiệu sớm của bệnh đái tháo đường có thể xuất hiện dưới dạng rối loạn dung nạp đường (IGT) và rối loạn đường huyết lúc đói (IFG). Năm 2021, ước tính có 464 triệu người trưởng thành (9.1%) có rối loạn dung nạp đường và 298 triệu người trưởng thành (5.8%) có rối loạn đường huyết lúc đói.^⁵

Tỷ lệ mắc tiền đái tháo đường

Dự kiến sẽ có sự gia tăng vào năm 2045 lên 638 triệu (10.0%) đối với người mắc bệnh đái thoái đường có tình trạng rối loạn dung nạp đường huyết và 414 triệu (6.5%) đối với người mắc bệnh có tình trạng rối loạn đường huyết lúc đói. Tỷ lệ mắc tiền đái tháo đường khác nhau giữa các khu vực. Năm 2021, Bắc Mỹ và Caribê báo cáo tỷ lệ mắc tình trạng rối loạn dung nạp đường huyết cao nhất, trong khi Đông Nam Á có tỷ lệ thấp nhất. Ngược lại, Đông Nam Á có tỷ lệ mắc tình trạng rối loạn đường huyết lúc đói cao nhất, trong khi khu vực Tây Thái Bình Dương báo cáo tỷ lệ thấp nhất. Những khác biệt giữa các khu vực này nhấn mạnh sự cần thiết của các liệu pháp văn hóa và chế độ ăn uống cụ thể theo vùng.^¹

Cách phòng ngừa bệnh đái tháo đường

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh đái tháo đường? Đối với những bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường, việc phòng ngừa bắt đầu bằng cách thực hiện một vài thay đổi lối sống, điều này có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trong việc giảm nguy cơ phát triển đái tháo đường type 2. Một trong những thay đổi đó là chế độ ăn cho bệnh nhân đái tháo đường bắt đầu bằng bữa sáng với ngũ cốc nguyên cám, chất béo tốt và đạm có hàm lượng chất béo thấp. Thay đổi lối sống như giảm chỉ 5% đến 7% trọng lượng cơ thể có thể giảm nguy cơ mắc bệnh xuống một nửa. Tập thể dục với cường độ trung bình 150 phút mỗi tuần có thể tăng độ nhạy cảm insulin, góp phần phòng ngừa bệnh đái tháo đường.^⁶

Kết luận

Đối với bệnh nhân tiền đái tháo đường và đái tháo đường, bỏ bữa sáng không phải là một thói quen nhỏ mà nó ảnh hưởng đáng kể đến quá trình chuyển hoá của cơ thể. Bữa sáng cân bằng giúp cơ thể kiểm soát đường huyết trong ngày và chống lại tình trạng đề kháng insulin, đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh đái tháo đường. Hơn nữa, các bữa sáng có chứa đạm, đặc biệt là những bữa sáng có chứa đạm whey, có tác động lớn đến việc cải thiện kiểm soát đường huyết.