Vai trò của lối sống và dinh dưỡng trong bệnh đái tháo đường
Chế độ ăn kiêng giảm cân và các chương trình tập thể dục là những can thiệp lối sống tích cực hiệu quả trong bệnh béo phì và bệnh đái tháo đường type 2 (T2D). Như minh họa trong hình 1, hướng dẫn lâm sàng của tất cả các hiệp hội lớn như đái tháo đường Canada, Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ, Hiệp hội béo phì Canada và Hiệp hội tim mạch Châu Âu đều nhấn mạnh rằng lối sống và dinh dưỡng là nền tảng trong quản lý bệnh đái tháo đường.¹⁻⁶
Giáo dục dinh dưỡng cho người đái tháo đường
Việc chỉ giáo dục về đái tháo đường so với can thiệp lối sống tích cực (ILI) ảnh hưởng thế nào đến kết quả điều trị ở bệnh nhân đái tháo đường type 2? Hiện tại, hai nghiên cứu mang tính bước ngoặt, nghiên cứu Look AHEAD và chương trình Why WAIT, cung cấp những hiểu biết quý giá về cách can thiệp lối sống tích cực và giáo dục đái tháo đường có thể tác động đến việc giảm cân bền vững, kiểm soát đường huyết và cải thiện kết quả tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.⁷⁻⁹ Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách thiết lập các can thiệp lối sống trong môi trường thực hành lâm sàng dựa trên kết quả của hai nghiên cứu quan trọng này.
Thiết kế nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu Look AHEAD (Hành động vì sức khỏe trong bệnh đái tháo đường)
Nghiên cứu này đánh giá can thiệp lối sống tích cực so với hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường (DSE) ở 5.145 người trưởng thành thừa cân và béo phì mắc đái tháo đường type 2 có chỉ số khối cơ thể ≥ 25 kg/m² (≥ 27 kg/m² đối với những người dùng insulin). Người tham gia được phân ngẫu nhiên vào nhóm can thiệp lối sống tích cực hoặc nhóm hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường. Can thiệp lối sống tích cực tập trung vào hạn chế calo (1.200–1.800 kcal/ngày), sản phẩm thay thế bữa ăn, 175 phút tập thể dục mỗi tuần và các chiến lược hành vi với các buổi hỗ trợ cá nhân và nhóm thường xuyên. Ngược lại, hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường chỉ cung cấp ba buổi giáo dục nhóm hàng năm mà không có chiến lược hành vi hoặc huấn luyện cá nhân.⁷,⁸
Thiết kế chương trình Why WAIT (Giảm cân và điều trị tích cực)
Chương trình này bao gồm can thiệp lối sống tích cực đa ngành kéo dài 12 tuần ở 590 người trưởng thành mắc bệnh đái tháo đường type 1 hoặc type 2 và có chỉ số khối cơ thể từ 30 đến 45 kg/m². Chương trình tập trung vào các buổi giáo dục nhóm để hướng dẫn thay đổi lối sống, chế độ ăn uống cá nhân hóa dựa trên việc giảm lượng calo nạp vào và tập thể dục. Những thay đổi nhận thức-hành vi, bao gồm cả hỗ trợ tâm lý cũng là một phần không thể thiếu.⁹
Những phát hiện chính của LOOK AHEAD & Why WAIT
Kết quả của các thử nghiệm này đánh giá tác động lâm sàng của chế độ ăn kiêng giảm cân có cấu trúc và các chương trình tập thể dục trong việc đưa bệnh nhân tiến gần hơn đến mục tiêu phục hồi bệnh đái tháo đường, tức là giảm bền vững hemoglobin HbA1C.
GIẢM CÂN
Nghiên cứu Look AHEAD 4 năm:
Như minh họa trong hình 2, những người tham gia can thiệp lối sống tích cực duy trì mức giảm cân trung bình 6,2% vào năm thứ 4 so với 0,9% ở nhóm hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường.⁷
Nghiên cứu Look AHEAD 8 năm:
Giảm cân ổn định ở mức 4,7% ở nhóm can thiệp lối sống tích cực so với 2,1% ở nhóm hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường. 50,3% người tham gia can thiệp lối sống tích cực đạt được ít nhất 5% giảm cân vào năm thứ 8 so với 35,7% người tham gia hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường. 26,9% người tham gia can thiệp lối sống tích cực duy trì giảm 10% cân nặng so với 17,2% ở nhóm hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường.
Nghiên cứu Why WAIT:
Những người tham gia đạt mức giảm cân trung bình 7,9% trong 12 tuần. Nghiên cứu này cho thấy mức giảm cân tương tự như Look AHEAD trong một khoảng thời gian ngắn hơn. Hình 3 minh họa những thay đổi về trọng lượng cơ thể sau 12 tuần can thiệp lối sống tích cực liên quan đến HbA1C ban đầu:⁹
Như thể hiện trong hình 3, những người tham gia trong chương trình Why WAIT được phân tầng thành ba nhóm dựa trên mức HbA1C ban đầu của họ:⁹
- Nhóm A: HbA1C ≥9%
- Nhóm B: HbA1C 8% đến <9%
- Nhóm C: HbA1C 6.5% đến <8%
KIỂM SOÁT ĐƯỜNG HUYẾT
Nghiên cứu Look AHEAD 4 năm:
Như thể hiện trong hình 4, những người tham gia can thiệp lối sống tích cực có mức giảm HbA1C lớn hơn (-0,36%) so với nhóm hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường (0,09%).⁷
Nghiên cứu Look AHEAD 8 năm:
Việc giảm HbA1C vẫn có ý nghĩa thống kê.⁸
Nghiên cứu Why WAIT:
Nghiên cứu cho thấy mức giảm HbA1C lên đến 2,5% với những cải thiện lớn hơn ở những người có HbA1C ban đầu cao hơn. Hình 5 cho thấy những thay đổi về HbA1C sau 12 tuần can thiệp lối sống tích cực liên quan đến HbA1C ban đầu:⁹
- Nhóm A (HbA1C ≥ 9%): giảm 2.5%
- Nhóm B (HbA1C 8–<9%): giảm 1.2%
- Nhóm C (HbA1C ≥ 6.5–<8%): giảm 0.5%.⁹
LỢI ÍCH TIM MẠCH VÀ CHUYỂN HÓA
Nghiên cứu Look AHEAD 4 năm:
Những người tham gia can thiệp lối sống tích cực đã trải qua những cải thiện lớn hơn về huyết áp tâm thu (-5,3 mmHg), HDL-C (+3,7 mg/dl) và triglyceride (-25,6 mg/dl) so với hỗ trợ và giáo dục đái tháo đường.⁷ Hình 6 cho thấy những thay đổi về cholesterol HDL:
Nghiên cứu Look AHEAD 8 năm:
Những cải thiện vẫn duy trì với sự hỗ trợ lối sống liên tục.⁸
Nghiên cứu Why WAIT:
Nghiên cứu cho thấy sự giảm đáng kể về cholesterol toàn phần, triglyceride và huyết áp, đặc biệt là ở những người tham gia có HbA1C ban đầu cao hơn.⁹
THAY ĐỔI HÀNH VI BỀN VỮNG
Trong nghiên cứu Look AHEAD, những người tham gia trong nhóm can thiệp lối sống tích cực báo cáo mức độ tuân thủ cao hơn đối với các hành vi kiểm soát cân nặng, bao gồm:
- Tăng hoạt động thể chất (hơn 200 phút mỗi tuần tập thể dục cường độ trung bình)
- Giảm lượng calo và chất béo ăn vào với kế hoạch bữa ăn có cấu trúc
- Tự theo dõi cân nặng thường xuyên (hàng ngày hoặc hàng tuần).⁷,⁸
Những người duy trì giảm ≥10% cân nặng vào năm thứ 8 cho thấy mức độ tham gia vào các hành vi này cao hơn so với những người tăng cân trở lại.⁸
Ý nghĩa đối với bệnh nhân của bạn
Khi bệnh nhân hỏi, "Bệnh đái tháo đường có thể thuyên giảm bằng tập thể dục không?", các bác sĩ có thể củng cố tầm quan trọng của các can thiệp lối sống có cấu trúc dựa trên bằng chứng, đòi hỏi cả chế độ ăn kiêng giảm cân cho đái tháo đường và tập thể dục cho đái tháo đường. Kết quả của các nghiên cứu Look AHEAD và Why Wait chứng minh rằng can thiệp lối sống tích cực có thể cải thiện đáng kể sức khỏe chuyển hóa của bệnh nhân đái tháo đường.⁹
Tìm hiểu thêm về việc áp dụng chế độ ăn ít carbohydrate để kiểm soát bệnh đái tháo đường tuýp 2.
Tài liệu tham khảo:
- Sievenpiper JL, et al. Can J Diabetes. 2018;42(Suppl 1):S64–79.
- Anderson JT, et al. Can J Cardiol. 2016;pii:S0828-282X(16)30732-2.
- Wharton S, et al. CMAJ. 2020;192:E875–91.
- Grundy SM. Circulation. 2019;139:e1082–143.
- American Diabetes Association. Diabetes Care. 2020;43(Suppl 1):S48–65.
- ESC/EASD Task Force. Eur Heart J. 2020;41:255–323.
- Look AHEAD Research Group, Wing RR. Arch Intern Med. 2010;170:1566–75.
- Look AHEAD Research Group. Obesity (Silver Spring). 2014;22:5–13.
- Eldib A, et al. J Diabetes. 2023;15:532–8.
Giáo dục dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường kết hợp với các can thiệp lối sống tích cực ảnh hưởng thế nào đến kết quả điều trị của bệnh nhân đái tháo đường trong bối cảnh thực tế? Bằng chứng hiện nay ủng hộ mạnh các can thiệp lối sống tích cực bao gồm chế độ ăn kiêng giảm cân và tập thể dục cho bệnh đái tháo đường. Tìm hiểu thêm về nghiên cứu Look AHEAD (Hành động vì sức khỏe trong bệnh đái tháo đường) và kết quả chương trình Why WAIT (Giảm cân và điều trị tích cực) đã chứng minh hiệu quả của các can thiệp lối sống có cấu trúc trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường. Đọc thêm.
