Nội dung đặc biệt dành cho các chuyên gia y tế

English

Hiểu về bệnh đái tháo đường và các hướng dẫn dinh dưỡng

Đái tháo đường

29/08/2025

Understanding Diabetes and Nutrition Guidelines

Tình trạng bệnh đái tháo đường không được chẩn đoán

Bệnh đái tháo đường là một vấn đề sức khỏe ngày càng gia tăng trên toàn cầu, tuy nhiên một số lượng đáng kể cá nhân vẫn không được chẩn đoán và quan trọng hơn là không được điều trị. Năm 2021, gần một nửa số người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc bệnh đái tháo đường vẫn không được chẩn đoán (44,7%) tương đương 239,7 triệu người không biết về tình trạng của mình. Trong Hình 1, khu vực Đông Nam Á ghi nhận tỷ lệ đái tháo đường chưa được chẩn đoán ở mức 51,3%, trong đó Indonesia đóng góp đáng kể với 14,3 triệu trường hợp chưa được chẩn đoán.¹

illustrates the global and regional prevalence of diabetes underdiagnosis — **Hình 1** Minh họa tỷ lệ không được chẩn đoán bệnh đái tháo đường trên toàn cầu và theo khu vực¹

Các nguy cơ của việc không được chẩn đoán

Tỷ lệ hiện mắc cao của bệnh đái tháo đường không được chẩn đoán chỉ ra một nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt khi nhiều cá nhân vẫn không có triệu chứng trong 5–6 năm. Với sự chậm trễ trong chẩn đoán như vậy, các biến chứng nghiêm trọng như bệnh võng mạc, bệnh thận và bệnh động mạch vành có thể phát sinh. Đây là lý do tại sao phát hiện sớm và điều trị sớm là chìa khóa để ngăn ngừa biến chứng.¹

Microvascular and macrovascular complications — **Hình 2** Minh họa các biến chứng vi mạch và mạch máu lớn phát sinh do bệnh đái tháo đường không được chẩn đoán và điều trị.^2-8

Hệ thống y tế đang giải quyết tình trạng bệnh đái tháo đường không được chẩn đoán như thế nào?

Tỷ lệ hiện mắc cao của bệnh đái tháo đường không được chẩn đoán chỉ ra một nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt khi nhiều cá nhân vẫn không có triệu chứng trong 5-6 năm. Với hơn 50% trường hợp không được chẩn đoán ở Đông Nam Á, nhiều cá nhân có thể tiến triển thành các biến chứng đái tháo đường.¹ Đây là lý do tại sao tăng cường chẩn đoán sớm là một mục tiêu quan trọng. Các tổ chức y tế công và tư cùng các chuyên gia y tế đang dựa vào các phương pháp khác nhau để chẩn đoán sớm. Ví dụ, để xác định các cá nhân có nguy cơ cao mắc bệnh đái tháo đường, các chương trình sàng lọc mục tiêu được sử dụng dựa trên các công cụ của WHO như FINDRISC, ColDRISC và AUSDRISK. Các phương pháp khác bao gồm thiết bị y tế kỹ thuật số và từ xa, chẳng hạn như ứng dụng sức khỏe di động, có thể tăng cường giám sát các cá nhân có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường. Trong khi đó, gần đây nhất, các mô hình dự đoán AI có thể hỗ trợ hơn nữa trong việc xác định các cá nhân có nguy cơ. Tất cả các chiến lược này cần sự hợp tác chặt chẽ giữa các tổ chức địa phương và quốc tế khác nhau (WHO và IDF) để đạt được mục tiêu chẩn đoán sớm, điều trị sớm và ngăn ngừa biến chứng trong bệnh đái tháo đường type 2.¹

Cải thiện điều trị đái tháo đường type 2 cũng rất quan trọng để ngăn ngừa biến chứng. Nhiều hướng dẫn quốc tế khuyến nghị Liệu pháp dinh dưỡng y tế (MNT) để quản lý hiệu quả bệnh đái tháo đường type 2 (T2D). Trong số các lựa chọn liệu pháp dinh dưỡng y tế không dùng thuốc, các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường (DSFs) đã nổi lên như một liệu pháp dựa trên bằng chứng khoa học.⁸

Liệu pháp dinh dưỡng y tế: Các hướng dẫn quốc tế

Như minh họa trong hình 3, các hướng dẫn quốc tế khác nhau, bao gồm Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế (IDF) nhấn mạnh vai trò của liệu pháp dinh dưỡng y tế trong đái tháo đường type 2:^9-12

Tổ chức	Khuyến nghị
Tiêu chuẩn chăm sóc sức khoẻ ADA (2024)⁹	Khuyến nghị một chương trình liệu pháp dinh dưỡng y tế cá nhân hóa cho tất cả những người mắc đái tháo đường type 1 hoặc type 2, tiền đái tháo đường và đái tháo đường thai kỳ. - Nhấn mạnh nguồn tinh bột ít chế biến, giàu dinh dưỡng, nhiều chất xơ (ít nhất 14g chất xơ/1.000 kcal). - Việc sử dụng chất tạo ngọt không mang lại dinh dưỡng để thay thế các sản phẩm có đường ở mức độ vừa phải là có thể chấp nhận được nếu nó làm giảm tổng lượng calo và tinh bột.
Sự đồng thuận của ADA/EASD (2018)¹⁰	Nên cung cấp các chương trình cá nhân hóa về liệu pháp dinh dưỡng y tế để quản lý tăng đường huyết. - Chế độ ăn ít tinh bột, chỉ số đường huyết (GI) thấp, giàu đạm hoặc chế độ ăn Địa Trung Hải có thể có lợi để cải thiện kiểm soát đường huyết.
Hiệp hội đái tháo đường Canada (2018)¹¹	Thay thế tinh bột có chỉ số đường huyết cao bằng tinh bột có chỉ số đường huyết thấp mang lại lợi ích lâm sàng đáng kể cho việc kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường type 2.
IDF (2014)¹²	Chế độ ăn có tải lượng đường huyết thấp có lợi trong việc cải thiện kiểm soát đường huyết. - Nhắm mục tiêu cả đường huyết tương sau ăn và đường huyết tương lúc đói là một chiến lược quan trọng để đạt được kiểm soát đường huyết tối ưu. - Điều trị tăng đường huyết sau ăn có thể cải thiện stress oxy hóa, viêm, rối loạn chức năng nội mô và huyết khối. - Bệnh nhân đái tháo đường nên có mục tiêu HbA1c <7%.

Hình 3 Các phương thức kiểm soát tăng đường huyết sau ăn (PPH) hiện tại^9-12

Liệu pháp dinh dưỡng y tế: Hệ thống tổng quan và phân tích gộp

Các phát hiện thử nghiệm lâm sàng gần đây hỗ trợ thêm cho việc sử dụng liệu pháp dinh dưỡng y tế để quản lý bệnh nhân đái tháo đường type 2. Các liệu pháp dinh dưỡng y tế đặc biệt là các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường chứa hàm lượng cao hơn axit béo không bão hòa đơn (MUFAs), chất xơ ăn kiêng và hàm lượng tinh bột thấp hơn.

Các phát hiện chính bao gồm:

Một hệ thống tổng quan gồm 19 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs), 3 thử nghiệm lâm sàng có đối chứng (CCTs) và 1 thử nghiệm lâm sàng (CT) so sánh các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường với công thức tiêu chuẩn. Các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường cho thấy đường sau ăn (PPH), nồng độ đường đỉnh và diện tích dưới đường cong của đường thấp hơn đáng kể.¹³ Trong một phân tích gộp khác của sáu thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường làm giảm đường sau ăn 1,03 mmol/L so với công thức tiêu chuẩn. Các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường cũng cho thấy sự giảm nồng độ đường đỉnh 1,6 mmol/L, giảm 31–45% diện tích dưới đường cong của đường và giảm 26–71% nhu cầu insulin.³

Liệu pháp dinh dưỡng y tế: Mục tiêu ở bệnh nhân đái tháo đường type 2¹⁴

Đạt và duy trì mục tiêu cân nặng cơ thể

Đạt các mục tiêu đường huyết, huyết áp và mỡ được cá nhân hóa

Trì hoãn hoặc ngăn ngừa các biến chứng của bệnh đái tháo đường

Hình 4 Mục tiêu của Liệu pháp dinh dưỡng năm 2024 cho tất cả người mắc bệnh đái tháo đường¹⁴

Kết luận

Chẩn đoán sớm và bắt đầu điều trị sớm là điều cần thiết trong kiểm soát bệnh đái tháo đường đối với cả kiểm soát đường huyết lẫn phòng ngừa biến chứng lâu dài. Liệu pháp dinh dưỡng y tế dưới dạng công thức chuyên biệt cho đái tháo đường đã cho thấy bằng chứng như một liệu pháp không dùng thuốc có tác động mạnh mẽ trong chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường type 2.

TIẾP THEO LÀ GÌ?

Tìm hiểu thêm về Tìm hiểu Thực phẩm chuyên kiểm soát bệnh đái tháo đường.

Truy cập tại đây

Tài liệu tham khảo:

Ogurtsova K, et al. Diabetes Res Clin Pract. 2022;183:109118.
Fong DS, et al. Diabetes Care. 2003;26(Suppl 1):S99–102.
Hypertension in Diabetes Study Group. J Hypertens. 1993;11:309–17.
Molitch ME, et al. Diabetes Care. 2003;26(Suppl 1):S94–8.
Kannel WB, et al. Am Heart J. 1990;120:627–76.
Gray RP, Yudkin JS. Textb Diabetes. 2nd ed. Blackwell Sciences; 1997.
King's Fund. Counting the cost. London: British Diabetic Association; 1996.
Mayﬁeld JA, et al. Diabetes Care. 2003;26(Suppl 1):S78–9.
American Diabetes Association. Diabetes Care. 2024;47(Suppl 1):S1–4.
Davies MJ, et al. Diabetes Care. 2018;41:2669–701.
Diabetes Canada CPG Expert Committee. Can J Diabetes. 2018;42(Suppl 1):S1–325.
Int Diabetes Fed Guideline Dev Group. Diabetes Res Clin Pract. 2014;103:256–68.
Elia M, et al. Diabetes Care. 2005;28:2267–79.
Diabetes Care. 2023;46(Suppl 1):S68–96.

Dựa trên số liệu thống kê của Liên đoàn đái tháo đường Quốc tế (IDF), gần một nửa số người trưởng thành mắc bệnh đái tháo đường trên toàn thế giới vẫn không được chẩn đoán. Con số này tương đương với khoảng 239,7 triệu người không biết về tình trạng của mình. Đặc biệt ở Đông Nam Á, tỷ lệ đái tháo đường không được chẩn đoán vượt quá 50%. Tìm hiểu thêm về các giải pháp cho vấn đề này và cách các công thức chuyên biệt cho đái tháo đường có thể giúp bệnh nhân của bạn kiểm soát đường huyết. TÌM HIỂU THÊM TẠI ĐÂY

Nội dung khác bạn có thể quan tâm

Sử dụng chế độ ăn ít carb để kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2

Trong dinh dưỡng cho đái tháo đường type 2, chế độ ăn ít tinh bột đã nổi lên như một chiến lược được khuyến nghị. Theo đó, các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường (DSNFs) được xây dựng với thành phần dinh dưỡng đa lượng tối ưu, tính đến các chiến lược dinh dưỡng mới nhất cho bệnh đái tháo đường. Cả chế độ ăn ít tinh bột và công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường đều nhằm mục đích ổn định lượng đường trong máu và tăng cường độ nhạy insulin. Tìm hiểu thêm về các can thiệp này. Đọc tại đây.

Hiểu về khoa học đằng sau thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường

Bài viết này trình bày cơ sở khoa học đằng sau thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường. Các thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường bao gồm thành phần các đại dưỡng chất được điều chỉnh đã chứng minh hiệu quả để kiểm soát đường huyết. Khám phá tổng quan về các áp phích và ấn phẩm của các thử nghiệm lâm sàng lớn so sánh thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường với thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống tiêu chuẩn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Các kết quả dựa trên bằng chứng hỗ trợ việc tích hợp thực phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống chuyên biệt cho đái tháo đường vào chăm sóc dinh dưỡng y tế cho bệnh nhân đái tháo đường. Đọc thêm tại đây.

Vai trò của thực phẩm bổ sung, như đạm whey, trong kiểm soát bệnh đái tháo đường

Đạm whey (WP) là một liệu pháp dinh dưỡng không phải thuốc cho bệnh đái tháo đường. Trên thực tế, đạm whey đã nổi lên như một chất bổ sung mạnh mẽ cho bệnh đái tháo đường, đặc biệt trong việc kiểm soát tăng đường huyết sau ăn (PPH). Được hỗ trợ bởi bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng, đạm whey có cơ chế tác động độc đáo có thể làm giảm mức đường huyết sau ăn, cải thiện kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đọc toàn bộ bài viết để khám phá vai trò của whey protein trong kiểm soát bệnh đái tháo đường.

Vai trò của bữa sáng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường

Bài viết có tựa đề "Vai trò của bữa sáng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường" làm sáng tỏ vai trò của bữa sáng trong việc kiểm soát đường huyết. Bằng chứng mới dựa trên kết quả từ nghiên cứu của Jakubowicz và cộng sự xác nhận vai trò của bữa sáng trong việc kiểm soát đường huyết và phòng ngừa bệnh đái tháo đường. Tìm hiểu tại sao bỏ bữa sáng có thể làm gián đoạn mức đường huyết suốt cả ngày ở bệnh nhân tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường. Đồng thời tìm hiểu cấu trúc của một bữa sáng lành mạnh về mặt chuyển hóa cho bệnh nhân đái tháo đường. [Đọc tiếp tại đây →]

Thúc đẩy sức khỏe tim mạch với chế độ ăn cho người đái tháo đường và đạm whey

Đạm whey nổi tiếng với vai trò là một chất bổ sung không phải là thuốc để kiểm soát mức đường huyết, nhưng bạn có biết về vai trò của nó trong một chế độ ăn tốt cho tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường không? Bài viết này làm sáng tỏ những phát hiện từ 22 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) với hơn 1.100 người tham gia, từ đó cho thấy cách đạm whey có thể mang lại lợi ích cho mỡ và sức khỏe tim mạch. Bấm vào đây để tìm hiểu thêm

Tóm tắt Hội nghị chuyên đề EASD 2021 & 2022

Quản lý đường huyết thông qua các liệu pháp thay đổi lối sống là hoàn toàn khả thi và được chứng minh bởi khoa học và các nghiên cứu lâm sàng. Các hội nghị chuyên đề EASD 2021 và 2022 đã nêu bật cách các chiến lược thay đổi lối sống, như đạm whey và chiết xuất dâu tằm có thể giúp điều chỉnh đường huyết sau ăn. Tìm hiểu thêm về tầm quan trọng của việc kiểm soát đường huyết sau ăn trong bệnh đái tháo đường type 2 và kết quả nghiên cứu lâm sàng hỗ trợ việc sử dụng các liệu pháp dinh dưỡng tự nhiên và thay đổi lối sống. Tìm hiểu thêm tại đây.

Tóm tắt hội nghị chuyên đề quốc tế lần thứ 39 về bệnh đái tháo đường và dinh dưỡng

Dựa trên các điểm nổi bật của hội nghị chuyên đề DNSG 2022 "Quản lý cân nặng, vi chất dinh dưỡng và thực phẩm bổ sung trong bệnh đái tháo đường". Bài viết này sẽ làm nổi bật một số chủ đề được thảo luận tại Hội nghị chuyên đề Quốc tế lần thứ 39 về bệnh đái tháo đường và dinh dưỡng. Chúng tôi sẽ trình bày các chủ đề về phòng ngừa và thuyên giảm bệnh đái tháo đường bằng dinh dưỡng và lối sống. Bài viết sẽ cung cấp thông tin cập nhật về thuyên giảm bệnh đái tháo đường thông qua giảm cân, can thiệp kịp thời ở giai đoạn tiền đái tháo đường và vai trò của dinh dưỡng chính xác đối với sức khỏe tim mạch - chuyển hóa.

Các can thiệp lối sống tích cực trong bệnh béo phì và đái tháo đường

Giáo dục dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường kết hợp với các can thiệp lối sống tích cực ảnh hưởng thế nào đến kết quả điều trị của bệnh nhân đái tháo đường trong bối cảnh thực tế? Bằng chứng hiện nay ủng hộ mạnh các can thiệp lối sống tích cực bao gồm chế độ ăn kiêng giảm cân và tập thể dục cho bệnh đái tháo đường. Tìm hiểu thêm về nghiên cứu Look AHEAD (Hành động vì sức khỏe trong bệnh đái tháo đường) và kết quả chương trình Why WAIT (Giảm cân và điều trị tích cực) đã chứng minh hiệu quả của các can thiệp lối sống có cấu trúc trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường. Đọc thêm.

Dinh dưỡng chính xác có thể hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường như thế nào

Dinh dưỡng chính xác trong chế độ ăn cho người đái tháo đường có thể giúp các chuyên gia y tế đưa ra các kế hoạch ăn uống cá nhân hóa dựa trên các yếu tố chuyển hóa, di truyền và hành vi. Các nghiên cứu xác định tính dị thể lớn trong phản ứng với thực phẩm, điều này mâu thuẫn với lý thuyết cho cùng một hướng dẫn chế độ ăn cho tất cả bệnh nhân. Tìm hiểu thêm về cách tiếp cận đổi mới này trong quản lý dinh dưỡng cho bệnh nhân đái tháo đường. Đọc thêm.

Khám phá thực phẩm chuyên biệt cho kiểm soát bệnh đái tháo đường

Thực phẩm chuyên biệt cho đái tháo đường trong dinh dưỡng cho bệnh nhân bao gồm các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường (DSNFs) đã được chứng minh khoa học. Các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường cung cấp một liệu pháp thay đổi lối sống cải thiện đường huyết dựa trên bằng chứng bằng cách cung cấp sự phân bổ đại dưỡng chất cân đối, tinh bột có chỉ số đường huyết thấp và các vi chất dinh dưỡng thiết yếu. Tìm hiểu thêm về lợi ích của các công thức dinh dưỡng chuyên biệt cho đái tháo đường so với các công thức dinh dưỡng thông thường.

Chế độ ăn cho người mắc đái tháo đường để giảm cân trong bệnh béo phì

Béo phì được coi là một trong những yếu tố kích hoạt phổ biến cho sự phát triển của bệnh đái tháo đường type 2. Do đó, một chế độ ăn cho người đái tháo đường nhằm mục đích giảm cân, phù hợp với các hướng dẫn dinh dưỡng đái tháo đường cập nhật mới nhất có thể giúp kiểm soát bệnh đái tháo đường một cách hiệu quả. Tìm hiểu thêm về hướng dẫn mới nhất về quản lý dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường hiệu quả nhất. Đọc tại đây.

Xây dựng bữa sáng cân bằng cho người bệnh đái tháo đường

Bữa sáng có vai trò phi dược lý trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2, ảnh hưởng đến điều hoà tiết insulin và quá trình chuyển hoá cơ thể. Bài viết này khám phá cách thành phần bữa sáng, đặc biệt là sự cân bằng giữa tinh bột, đạm và chất béo, ảnh hưởng đến việc điều chỉnh đường huyết. Nó nêu bật các nghiên cứu gần đây so sánh tác động của bữa sáng ít tinh bột, giàu đạm với các lựa chọn ít béo truyền thống. Đọc toàn bộ bài viết tại đây.