Đạm whey như một thực phẩm bổ sung dinh dưỡng cho bệnh đái tháo đường
Chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường một cách tối ưu là rất quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng. Bên cạnh các liệu pháp dùng thuốc, liệu pháp dinh dưỡng đã trở thành mục tiêu trọng tâm trong kiểm soát đường huyết. Trong số đó, đạm whey là một thực phẩm bổ sung dinh dưỡng mang lại lợi ích lớn trong việc kiểm soát tăng đường huyết sau ăn (PPH).¹ Bài viết này giải thích vai trò của đạm whey trong kiểm soát đường huyết, thảo luận về cơ chế tác động và bằng chứng lâm sàng.
Cơ chế tác động của đạm whey
Đạm whey (hình 1) được chứng minh ức chế các đỉnh đường huyết sau ăn thông qua nhiều cơ chế. Đạm whey chứa các peptide hoạt tính sinh học và các axit amin chuỗi nhánh (BCAAs), chúng trực tiếp tăng cường điều hoà đường huyết thông qua các cơ chế khác nhau ở dạ dày, ruột non, tuyến tụy và não.²-⁴ Kết quả là đạm whey kích thích giải phóng các peptide incretin và insulin đồng thời làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày.
Như minh họa trong hình 1, đạm whey đạt được tác dụng kiểm soát đường huyết thông qua nhiều cơ chế đã được thiết lập:
- Hormone incretin: Tiêu thụ đạm whey kích hoạt giải phóng các hormone incretin (GLP-1 và GIP), từ đó làm tăng insulin và ngăn chặn glucagon.²,³
- Bài tiết insulin: Đạm whey rất giàu các axit amin chuỗi nhánh. Các axit amin này trực tiếp kích thích tế bào beta tuỵ bài tiết insulin.
- Cảm giác no: Đạm whey làm chậm tốc độ thức ăn rời khỏi dạ dày, do đó giảm thiểu các đỉnh đường nhọn sau bữa ăn. Đạm whey kích thích cảm giác no bằng cách ức chế các hormone điều chỉnh sự thèm ăn như ghrelin.¹
Lợi ích của đạm whey dựa trên bằng chứng khoa học
Đạm whey không chỉ phổ biến để phát triển cơ bắp hoặc duy trì khối lượng nạc - nghiên cứu chỉ ra rằng nó có thể giúp kiểm soát mức đường huyết. Nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) đã chứng minh hiệu quả của đạm whey trong điều chỉnh đường huyết ở những bệnh nhân mắc các bệnh lý khác nhau bao gồm bệnh nhân đái tháo đường type 2 (T2D), tiền đái tháo đường và các hội chứng chuyển hóa.
Một phân tích gộp các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy sự giảm đáng kể đường huyết sau ăn sau khi uống đạm whey. Một nghiên cứu cho thấy mức đường huyết sau ăn giảm hơn 30% khi dùng 25 gram đạm whey trong 30 phút trước bữa ăn có tinh bột. Ngoài ra, các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng khác nhau đã cho thấy sự gia tăng insulin sau khi uống đạm whey. Cụ thể, trong một nghiên cứu, mức insulin trong huyết tương tăng gấp ba lần khi đạm whey được dùng như một liều nạp trước một bữa ăn giàu tinh bột.¹
Đạm Whey và đạm casein
Đạm whey vượt trội hơn hẳn đạm casein ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.
Mức GLP-1 cao hơn đáng kể sau khi dùng whey ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đạm whey tạo ra mức tăng GLP-1 lớn hơn casein.⁵
Đường huyết thấp hơn đáng kể sau khi dùng whey ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đạm whey tạo ra mức giảm đường huyết sau ăn lớn hơn casein.⁶
Mức insulin cao hơn đáng kể sau khi dùng whey ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đạm whey tạo ra mức tăng insulin lớn hơn 40% so với casein.⁵
Mức axit béo tự do thấp hơn đáng kể sau khi dùng whey ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đạm whey tạo ra mức giảm axit béo tự do lớn hơn casein.⁶
Mức triglyceride trong máu thấp hơn đáng kể sau khi dùng whey ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đạm whey tạo ra mức giảm triglyceride sau ăn lớn hơn casein.⁶
Đạm whey có mức tăng cao hơn về tổng số axit amin, axit amin chuỗi nhánh và axit amin cần thiết với đặc tính kích thích bài tiết insulin mạnh hơn casein.¹,⁵
Đạm whey trong sử dụng lâm sàng
Bổ sung đạm whey để tối ưu hóa đường huyết sau ăn là vấn đề của việc lập kế hoạch cẩn thận, liều lượng và công thức. Tác dụng giảm đường sau ăn tối đa xảy ra khi đạm whey được tiêu thụ như một liều nạp trước, 30 phút trước bữa ăn.¹ Tuy nhiên, đạm whey dạng microgel (WPM) mang lại những cải thiện chuyển hóa có lợi khi được tiêu thụ sớm hơn một chút, khoảng 15 phút trước bữa ăn, do sinh khả dụng được tăng cường, một liều thấp hơn 10 gram đạm whey dạng microgel có thể làm giảm mức đường huyết sau ăn 22% và tăng mức insulin 30–61%.⁷ Trong khi đó, đạm whey tiêu chuẩn đòi hỏi 20-30 gram để kích thích giải phóng insulin và tăng cường điều chỉnh đường huyết.¹ Công thức là một yếu tố quyết định khác. Đạm whey có ở dạng cô đặc, tách riêng và thủy phân, trong đó dạng tách riêng và thủy phân có thể đặc biệt được chỉ định cho những người mắc chứng không dung nạp lactose.¹
Chế độ ăn cho người bệnh thận và đái tháo đường
Đạm và bệnh thận mãn tính trong hướng dẫn Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ năm 2025:
- Ở bệnh nhân mắc đái tháo đường type 2 và bệnh thận mãn tính (CKD), lượng đạm nạp vào phải được điều chỉnh dựa trên giai đoạn bệnh thận.
- Đối với bệnh thận mãn tính không phụ thuộc lọc máu từ giai đoạn G3 trở lên, giới hạn lượng đạm nạp vào hàng ngày ở mức 0,8 g/kg trọng lượng cơ thể, tương đương với lượng đạm dành cho bình thường.
Chế độ ăn cho người đái tháo đường phải chạy thận
Đối với bệnh nhân chạy thận, nhu cầu đạm tăng lên 1,0–1,2 g/kg/ngày để ngăn ngừa tình trạng suy mòn do thiếu năng lượng-đạm (PEW).⁸
Suy ngẫm cuối cùng
Đạm whey là một giải pháp dựa trên bằng chứng khoa học với hiệu quả về chi phí để kiểm soát đường huyết sau ăn được cho là một nguy cơ chính của chứng xơ vữa động mạch. Với cơ chế giải phóng hormone incretin và insulin, đạm whey giải quyết nguyên nhân gốc rễ của đường huyết sau ăn ở bệnh nhân tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa. Điều này làm cho đạm whey trở thành một thực phẩm bổ sung dinh dưỡng dựa trên bằng chứng khoa học có thể giúp kiểm soát đường huyết sau ăn và do đó giảm nguy cơ tim mạch.¹
Tiếp theo là gì?
Tìm hiểu về việc tăng cường sức khỏe tim mạch bằng chế độ ăn kiêng dành cho người đái tháo đường và đạm whey.
Tài liệu tham khảo:
- Mignone LE, et al. World J Diabetes. 2015;6:1274–84.
- Frid A, et al. Am J Clin Nutr. 2005;82:69–75.
- Smith K, et al. Front Nutr. 2020;7:587843.
- Gheldof N, et al. Nutrients. 2022;14:2674.
- Tessari P, et al. Diabetes Metab Res Rev. 2007;23:378–85.
- Mortensen LS, et al. Am J Clin Nutr. 2009;90:41–8.
- Neeland IJ, et al. Metabolites. 2025;15:61.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S239–51.
Đạm whey (WP) là một liệu pháp dinh dưỡng không phải thuốc cho bệnh đái tháo đường. Trên thực tế, đạm whey đã nổi lên như một chất bổ sung mạnh mẽ cho bệnh đái tháo đường, đặc biệt trong việc kiểm soát tăng đường huyết sau ăn (PPH). Được hỗ trợ bởi bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng, đạm whey có cơ chế tác động độc đáo có thể làm giảm mức đường huyết sau ăn, cải thiện kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Đọc toàn bộ bài viết để khám phá vai trò của whey protein trong kiểm soát bệnh đái tháo đường.
