Thành phần dinh dưỡng bữa sáng cho người đái tháo đường
Việc quyết định thành phần dinh dưỡng đa lượng trong bữa sáng là một yếu tố quan trọng trong kế hoạch bữa ăn cho người bệnh đái tháo đường. Trong những thập kỷ trước, các bữa ăn ít chất béo được khuyến nghị để giảm nguy cơ tim mạch - một bệnh đồng mắc phổ biến ở đái tháo đường type 2 (T2D) - thông qua việc hạ mức cholesterol. Tuy nhiên, khi áp dụng, các bữa ăn ít béo này thường dẫn đến việc chất béo bị thay thế bằng tinh bột, phần lớn dưới dạng ngũ cốc và đường, điều này đã dẫn đến tình trạng mất ổn định đường huyết.1 Ngược lại, các nghiên cứu xác nhận rằng chế độ ăn ít tinh bột cho người đái tháo đường, cụ thể là bữa sáng giàu đạm, mang lại hiệu quả kiểm soát đường huyết, tác động của insulin và giải phóng incretin tốt hơn.2,3 Bài viết này đi sâu vào khoa học về các thành phần bữa sáng để quản lý bệnh đái tháo đường.
Tại sao thành phần dinh dưỡng lại quan trọng?
Thành phần của bữa sáng rất quan trọng đối với chuyển hoá sức khỏe, đặc biệt là để kiểm soát đường huyết. Các bữa ăn nhiều tinh bột, ít chất béo gây ra sự tăng vọt và sau đó là sụt giảm mức đường.1 Ngược lại, chế độ ăn sáng ít tinh bột, giàu đạm giúp tạo cảm giác no lâu hơn và cải thiện việc kiểm soát đường huyết trong suốt cả ngày.2
Chế độ ăn ít tinh bột cho đái tháo đường: Nghiên cứu lâm sàng
Để đánh giá vai trò của thành phần bữa sáng trong bệnh đái tháo đường type 2 một cách lâm sàng, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên đã được thực hiện bởi Oliveira và cộng sự. Nghiên cứu so sánh kết quả giữa Bữa sáng ít tinh bột (LC) với Bữa sáng Ít chất béo (CTL) ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 trong các chu kỳ 12 tuần. Nghiên cứu phân ngẫu nhiên bệnh nhân vào một trong hai chế độ:
- Bữa sáng ít tinh bột: 465 kcal, 8g tinh bột, 25g đạm, 37g chất béo
- Bữa sáng ít chất béo: 450 kcal, 56g tinh bột, 20g đạm, 15g chất béo2
Điểm nổi bật từ kết quả chính của nghiên cứu của oliveira và các cộng sự
Cải thiện kiểm soát đường huyết:
Nghiên cứu này cho thấy sự cải thiện trong kiểm soát đường huyết ở những người ăn bữa sáng ít tinh bột so với những người ăn bữa sáng ít chất béo. Có sự giảm hemoglobin A1C (HbA1c) lớn hơn ở nhóm ít tinh bột (-0.3% so với -0.1%, p=0.06). Đường trung bình ở nhóm ít tinh bột thấp hơn −0.7 mmol/L (KTC 95%: −1.4, −0.1 mmol/L, P=0.03), trong khi không có thay đổi ở nhóm ít chất béo.
Mức đường tối đa ở nhóm ít tinh bột giảm (-1.3 mmol/L, KTC 95%: -2.3, -0.4 mmol/L, P=0.01), một mức giảm đáng kể so với nhóm ít chất béo.
Biến động đường huyết được định lượng bằng MAGE thấp hơn ở nhóm ít tinh bột (-0.8 mmol/L, 95% Cl: -1.2, -0.3 mmol/L, P < 0.01), có nghĩa là độ ổn định đường huyết tốt hơn. Những người tham gia nhóm ít tinh bột có thời gian ở trong khoảng đường lý tưởng 3.9–10 mmol/L nhiều hơn 77% so với nhóm ít chất béo.2
Điều hòa đường sau ăn tốt hơn:
Bữa ăn ít tinh bột làm giảm các đỉnh đường huyết sau ăn, được chứng minh bằng diện tích dưới đường cong tăng đường (iAUC) thấp hơn.2
Cải thiện đáp ứng nội tiết tố và chuyển hóa:
Mức đường sau ăn ở nhóm ít tinh bột được duy trì nhờ mức GLP-1 tăng lên, và các tín hiệu thèm ăn bị ức chế.2
Tăng cường tuân thủ chế độ ăn:
Các thành viên nhóm ít tinh bột thể hiện sự tuân thủ kế hoạch bữa ăn cao hơn. Nhóm ít tinh bột có lượng tinh bột nạp vào thấp hơn (-73 g; 95% Cl: -101, -44 g; P < 0.01) và lượng calo nạp vào thấp hơn (-242 kcal; 95% Cl: -460, -24 kcal; P = 0.03).2
Bữa sáng giàu đạm
Đạm là một chất dinh dưỡng đa lượng quan trọng trong bữa sáng để kiểm soát bệnh đái tháo đường. Đạm có các tác động chuyển hóa độc đáo giúp chuyển thành các phản ứng nội tiết tố tốt hơn, cảm giác no và mức đường huyết ổn định.3,4
So sánh bữa sáng giàu đạm và bữa sáng giàu tinh bột ở bệnh nhân đái tháo đường type 2
Một bài báo của Park và cộng sự phân biệt tác động của bữa sáng giàu đạm so với bữa sáng giàu tinh bột lên lượng đường, insulin và hormone incretin, trong khoảng thời gian tám giờ. Nghiên cứu cũng xem xét tiềm năng của bữa sáng giàu đạm trong việc chuẩn bị cho cơ thể để kiểm soát đường huyết tốt hơn ở các bữa ăn tiếp theo, còn gọi là "hiệu ứng bữa ăn thứ hai".3
Thiết kế nghiên cứu của Park và cộng sự
Nghiên cứu bao gồm 12 cá nhân mắc bệnh đái tháo đường type 2 ăn sáng mỗi ngày. Người tham gia tiêu thụ một trong hai loại bữa sáng trong sáu ngày:
Bữa sáng giàu đạm (PRO) với 500 kcal, 35% đạm, 45% tinh bột, 20% chất béo
hoặc
Bữa sáng giàu tinh bột (CHO) với 500 kcal, 15g đạm, 65g tinh bột, 20% chất béo
Vào ngày thứ bảy, sau khi nhịn ăn qua đêm, những người tham gia nghiên cứu tiêu thụ một bữa sáng được chỉ định và, sau đó bốn giờ, một bữa ăn tiêu chuẩn có hàm lượng tinh bột cao.3
Kết quả chính từ nghiên cứu của Park và cộng sự
Mức diện tích dưới đường cong (AUC) của lượng đường sau bữa ăn ở bữa sáng giàu đạm thấp hơn 16% so với bữa sáng giàu tinh bột. Hình 1 cho thấy diện tích dưới đường cong của lượng đường ở nhóm bữa sáng giàu đạm so với nhóm bữa sáng giàu tinh bột và sau đó là một bữa trưa bình thường giống nhau cho cả hai nhóm bệnh nhân đái tháo đường type 2.3
Đáp ứng insulin sau bữa sáng:
Mặc dù nồng độ insulin đỉnh thấp hơn với bữa sáng giàu đạm, nhưng diện tích dưới đường cong của insulin vẫn tương đương giữa hai nhóm. Tuy nhiên, bữa sáng giàu đạm đã "chuẩn bị" các tế bào beta để có một phản ứng insulin mạnh mẽ trong bữa ăn tiếp theo, được gọi là "hiện tượng bữa ăn thứ hai" sẽ được mô tả sau trong bài viết này.
Hình 2 cho thấy đáp ứng diện tích dưới đường cong của insulin với bữa sáng giàu đạm hoặc giàu tinh bột và một bữa trưa tiêu chuẩn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.3
Hormone incretin (GLP-1 và GIP):
Bài tiết GLP-1 cao hơn 27% sau bữa sáng giàu đạm so với bữa sáng giàu tinh bột. Sự giải phóng GLP-1 kéo dài này góp phần cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm biến động đường. Hình 3 cho thấy đáp ứng diện tích dưới đường cong của GLP-1 với bữa sáng giàu đạm hoặc giàu tinh bột và một bữa trưa tiêu chuẩn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.3
Mức GIP cao hơn trong giai đoạn sau bữa trưa, cho thấy một phản ứng incretin đã được "chuẩn bị" giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn ngay cả ở bữa ăn tiếp theo. Hình 4 dưới đây cho thấy đáp ứng diện tích dưới đường cong của GIP với bữa sáng giàu đạm hoặc giàu tinh bột và một bữa trưa tiêu chuẩn ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.3
Hiện tượng bữa ăn thứ hai
Bữa sáng giàu đạm đã tăng cường phản ứng insulin ở bữa ăn thứ hai, giúp giảm thiểu các đỉnh đường huyết sau bữa trưa. Hình 5 minh họa cách một bữa sáng giàu đạm giúp duy trì kiểm soát đường huyết tốt hơn trong suốt cả ngày, được thể hiện bằng sự dao động đường huyết giảm (đường màu xanh lá cây) so với bữa sáng giàu tinh bột (đường màu xám). Điều này ủng hộ "hiện tượng bữa ăn thứ hai", nơi việc hấp thụ đạm vào bữa sáng cải thiện phản ứng đường huyết với các bữa ăn tiếp theo.3
Bữa sáng giàu đạm có thể giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn:
Nguồn đạm có ý nghĩa quan trọng
Nguồn đạm quyết định mức độ lợi ích đối với mức đường huyết. Trong tất cả các loại đạm, whey là lý tưởng do khả năng hấp thụ nhanh, giàu hàm lượng axit amin chuỗi trung bình và khả năng kích thích giải phóng insulin và GLP-1. So với các đạm khác như casein, trứng và đậu nành, whey vượt trội trong chăm sóc đái tháo đường type 2.4
Kết luận
Bữa sáng trong chế độ ăn cho người đái tháo đường có thể giúp kiểm soát bệnh. Các bữa sáng giàu đạm, ít tinh bột mang lại những lợi ích lớn, bao gồm mức đường sau ăn thấp hơn, cải thiện biến động đường huyết và tăng giải phóng hormone GLP-1. Những thay đổi nhỏ trong thành phần bữa ăn có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc hỗ trợ bệnh nhân đái tháo đường.
Tìm hiểu thêm về Khoa học tạo ra thực phẩm trị đái tháo đường đặc biệt.
Tài liệu tham khảo:
- Ludwig DS, et al. Am J Clin Nutr. 2023;118:849–51.
- Oliveira BF, et al. Am J Clin Nutr. 2023;118:209–17.
- Park YM, et al. J Nutr. 2015;145:452–8.
- Jakubowicz D, et al. J Nutr Biochem. 2017;49:1–7.
Bữa sáng có vai trò phi dược lý trong việc kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2, ảnh hưởng đến điều hoà tiết insulin và quá trình chuyển hoá cơ thể. Bài viết này khám phá cách thành phần bữa sáng, đặc biệt là sự cân bằng giữa tinh bột, đạm và chất béo, ảnh hưởng đến việc điều chỉnh đường huyết. Nó nêu bật các nghiên cứu gần đây so sánh tác động của bữa sáng ít tinh bột, giàu đạm với các lựa chọn ít béo truyền thống. Đọc toàn bộ bài viết tại đây.
